Ժամանակագրութիւն Մատթէոսի Ուռհայեցւոյ

Excerpts from the Chronicle of Matthew of Edessa

Main

About the Chronicle

About this edition

Text and translations

Source witnesses

H Yerevan, Matenadaran 1768

This manuscript was copied by a monk named Yovsēp. It is undated, and the place where it was copied is not given. It belongs to the second group,and is truncated accordingly. The ornamental headings appear to join the first several entries of the Chronicle to the previous text, through to the description of the civil war between the brothers Yovhannēs and Ašot, dated to 420. The text of the Chronicle is followed by a colophon, similar to that found in manuscript D but somewhat longer, informing the reader that the exemplar ended at that point. This colophon is identical to those found in manuscript L and in Matenadaran manuscript 3071, which was unavailable for this work. This manuscript was used as witness I for the edition of the History of Tʿovma Mecopʿecʿi.

Transcribed ff. 203r-207r; 224r-225r

203ա
§

այսմ տօմարիս և ի թուականութեանս հայոց
նձե խաւարեցաւ արեգա՛կն, և ա՛հաւոր
սոսկալի՛ տեսլեա՛մբ, վասն զի զոր օրինակ եղեւ խաւ
արեա՛լ ի խաչելո՛ւթեանն քրիստոսի, նոյն օրինակաւ ծա՛ծ
կեալ եղև լոյս իւր յա՛յսմ ժամանակի՛ և խաւար
զգեցաւ՛. և լուսաւորք աշխարհիս ի մու՛թն և ի սեա՛ւ
դարձաւ, և ամենայն երկինք իբրեւ զկամար կապեցաւ
խաւ՛արն. և եղեւ սեւացեալ արեգա՛կն ի մէ՛ջ
օրէի՛, և ամենայն աստեղք առ հասարակ երեւէին որպէս
ի մէջ գիշերի՝. և սաստկացաւ խաւարն և մութն,
և գոջեաց առ հասարակ ամենայն արարածք՝ և հն
չեցին ամենայն լերինք և բլու՛րք, և դողաց սասա՛նե
լով լերինք և ամենայն ապառաժք, և երերալով ծփայր
համատարած ծովն ովկիանոս, և սու՛գ առեալ
լայր զամենայն որդիս մարդկան։ Եւ եղեւ ի տեսանե֊
լովն զայս ամենայն յորդւոց մարդկան յահաբեկեալ
լինէին յերկիւղէն և ի յահէ՛ն որպէս զմեռեա՛լ։


§

այնժամ լայր որդի առ հայր իւր՝ և լայր հայր
ի վերայ յորդւոյ իւրոյ՝. տղայ զարհուրեալք ի յա
հէն անկանէին ի գիրկս ծնօղա՛ցն. մայրքն աղէտ
եալ սաստիկ ա՛յրմամբ իբրեւ հրով, լային զտղայս
իւրեա՛նց, և այսպէս ահաբեկեալ կային ամենայն ար
արա՛ծք, և յերկիւղէն պաշարեալ՝ կային և յե՛լս

203բ

իրացն ո՜չ գտանէի՛ն, ընդ սոսկալի՛ նշանն զար՝
հուրեալ հիանային և յահաբեկեալ կային առ հասարակ։


§

այնժա՛մ տէր պետրոս՝ հայրապե՛տն հայոց՝, և֊
թագաւորն յօհաննէ՛ս յուղարկեա՛լ արք փա֊
ռաւորք՝, ա՛ռ սուրբ վարդապետն յոհաննէս որ կո
չէին կոզե՛ռն, վասն զի ի նմանէ գիտա՛սցեն ըզ
մեկնութիւն մեծ նշանի. զի էր՝ այր սուրբ և սքան
չելի ճգնո՛ւթեամբ զարդարեալ, և մեկնիչ հին և֊
նոր կտակարանացն աստուծոյ, լցեա՛լ վարդապետական շնոր՝հօ՛ք։
Ի՛սկ որք առաքեցան առ վարդապետն հայոց գրիգոր
մագիստրո՛սն որդին վասակա՛ և հայկազնեա՛ն
մեծն սարգիս՝, և այլք ոմանք յազատա՝ցն տա՛նն
հայո՛ց, և այլ ի քահանայիցն, զի զերկրորդեալն յահա՛
ւոր նշանին գիտա՛սցեն։


§

ւ եղև՝ իբրև գնացին առ վարդապետն հայ
ոց գտանէին զնա՛ զի դարձեալ կայր երեսք՝ ի վա՛յր
ի խոր տրտմո՛ւթեամբ, և թացեալ լինէր արտասուօ՛ք
զգե՛տինն. և ի սաստկո՛ւթենէ լալո՛յն և ի դա՛ռն
հառաչանացն ո՛ր ելանէր ի բերանոյ նորա ո՛չ ոք՝ իշ
խեաց ինչ հարցանե՛լ նմա՝. վասն զի տեսանէին ի խո
րին սո՛ւգս, և ահագին տրտմո՛ւթիւնս, և անդա՝
դար հեղոյր զարտասո՛ւքն և կոծէր՝ զկո՛ւրծսն
իւր. և յայնժա՛մ նստան իշխանքն հայ՝ոց մե՛րձ
առ վարդապետին յօհանիսի՛, և զզ ժամ աւուրն
ո՛չինչ համարձակեցան խօսե՛լ և հարցանե՛լ վասն
յահաւ՛որ նշանին, և լային առ հասարակ ամենայն եկեալն առ նա՛։


§

ա՛յնժամ իբրև ետե՛ս վարդապետն հայոց՝ զող
բու՛մն ամենայն եկելո՝ցն, բացեա՛լ զբերանն իւ՛ր սկսաւ

204ա

խօսել հառա՛չանօք, և բազո՛ւմ արտասուօ՛ք և֊
սկսան լալ զամենայն ազ՝գս հաւատացելո՛ցն, լա՛յր և զկարգ
քահանայու՛թեանն, և զեղծու՛մն սրբու՛թեան սրբոյ՝ խո՛ր
հըրդո՛յն, լա՛յր և զեկեղեցի՛ս աստուծոյ, և զքակտու՛մն
պատուիրանացն աստուծոյ, որ ի նմա՛ կան ծածկեալ աստուածեղէնք։


§

՛ւ սկսա՛ւ ասել այսպէս ցիշխանսն հա՛յոց
ո՞վ փառաւոր որ՝դիք իմ լուարուք զբա՛նս իմ,
զայս ի վիրաւոր և ի վշտագնեա՛լ յօհանիսէ. զի
ահա այլ ու՛ր լցա՛ւ ռ ամն չարչարանացն քրիստոսի՝ ի
խաչելութիւնն, և ի յարձակմանն անօրէնն բելիա՛
րա զոր կապեաց փրկիչն յորդանան գե՛տն, զո՛ր
յառաջին նշանին ցուցաւ մեզ յառաջ քան զժդ
ամն զոր ասացաք, և այժմ դարձեալ երկրորդե՛
ցից՝, զի նա՛խ պատառեցա՛ւ, և երկիր՝ս մթացաւ,
և ահա՛ յա՛յսմ ամի՝ լուսաւորքդ՝ խաւարեցա՛ն և֊
արարածք և՛ս, վասն զի յա՛յսմ հետէ, ամենայն ազգ հաւա
տացելոց ի խաւարի շրջե՛սցին. զի այսուհետև
խաւարին կա՛րգ սուրբ եկեղեցւո՝յն քրիստոսի՛, ամենայն ազգաց՝ հաւա
տացելոց թուլանա՛ն ի պահոց և յաղօթից՝ պակասին
յոյս հանդե՝րձելո՛ցն յերկիւղ դատաստանին աստուծոյ,
արհամարհի բառնան ճշմարիտ՝ հաւատք յամենայն
ազգաց՝, տկարանայցե՛ն աստուածպաշտու՛թի՛ւն, ատե՛ն ըզ
պատուիրա՛նն յաստուծոյ, դիմադարձ լինին սուրբ աւետա
րանին քրիստոսի. ամենայն ոք հակառակ գտանին սրբոց պատու՛
իրանին աստուծոյ, արհամարհեն զբանս սուրբ վարդապետացն, ան
գոսնեն և զհրամանս կանոնա՛ցն սրբոց հայրապետացն,
և այնո՛ւ բազո՛ւմք անկանին ի բարձրո՛ւթեան հաւա
տոց, և ատեն ըզդրո՛ւնս սուրբ յեկեղեցւո՝յ, և ի ծու՛

204բ

լութենէ պահոցն և յաղօթի՛ցն կուրանան յաստուածպաշ
տութեանցն. բազումք մըտանեն ընդ լծով անիծից՝ն
վասն զի ոչ հաւանին աստուածեղէն, սուրբ առաջնորդացն,
որդիք անիծանին ի ծնօղա՛ցն իւրեանց առ ի յո՛չ
հնազանդութենէ զաւակա՝ցն, ծնօղքն չարչա՝ր
ին ի ծնընդոց՝ իւրեա՛նց. ցամաքեսցի գութ
սիրոյ բարեկամաց՝ ի հա՝րց և ի զաւակա՛ց։ Ե՛ւ
ահա յայ՝սմհետէ բազո՛ւմ հերձուածք մտա
նեն յեկեղեցի սուրբ աստուծոյ, ի ծուլութենէ հայրապե՛տա՝ցն
վասն զի թուլամո՝րթեն և յանարի՝ տկարանա՛ն և հաւ
ատոյ՝ քննութիւն ո՛չ առնեն և կան յիմարեա՛լք։ Յաղագս
արծաթո՛յն թողուն ի բա՝ց զհաւատն, և֊
պակասին յօրհներգութիւնք ի տանէն յաստուծոյ։ Ե՛ր
կիւղ և ա՛հ սոսկա՛լի դատաստանին աստուծոյ յաւո՛ւրն
յահաւորի որ լինելոց է՛ փարատեա՛լ խափա՛նին
յամենայն մտա`ց. մոռանան զհատուցո՛ւմն գործո՝ց ար
դարո՛ց և մեղաւորաց, վասն զի մեղսասէր՝ք և ցա՛ն
կացօղք լինելոց զչար ճանապարհին, փափագանօ՛ք
երթան ի մեղաց ժողովարա՛նն, զի ահա՛ ի թագաւորաց և յիշ
խանա՝ց և յառաջնորդա՝ց, ապականելոց է յերկիր,
առաջնորդ՝ք և իշխանք լինելոց են կաշառա֊
սէր՝ք և ստախօ՛սք և սուտերդմու՛նք, և ի ձեռս
կաշառացն թիւրեն զդատաստանս իրաւա՛նց
աղքա՛տին, և յաղագս այսո՛րիկ առաւել բարկանայ
աստուած ի վերայ նոցա, զի զառաջնորդու՛թիւնն և զիշխանո՛ւ
թիւնն ընդ յերեսաց վա՛րեն և ո՛չ ըստ աստուծոյ։ Ե՛ւ տիրեա՛լ
իշխանաբար ի վերայ վիճակին, և ո՛չ ահիւ նոցա հովուե՛լ
և ուսո՛ւցանե՝լ, որպէս պատուիրեաց սուրբ առաքեալն

205ա

պօղո՛ս։ Իշխա՛նք և դատաւորք պոռնկասէ՛րք,
առաւել քան աստուածասէր՝ք, և ատեցօ՛ղք լինի՛ն սուրբ
ամուսնո՛ւթեանն, և փակին ընդ պոռնկո՛ւթեան ախտ
ին, և սիրեեն զկորու՛ստ նմանեաց իւրեա՛նց մեա՝ր
են զնմանի՛չսն և զգո՛ղսն, յափշտակեն անիրաւա՛
բար զաշխատողաց զինչսն, անողո՝րմ ի վերայ ու՛ղիղ
դատաստանացն։ Որդեակք ի՛մ ահա՛ յայսմ հետէ՛
ի հակառակու՛թենէ առաջնորդա՝ց փակելո՝ց են դր
ու՛նք սուրբ եկեղեցւո՝յ, և վերանան սրբո՛ւթեան կա՝րգ
յամենայն ազգէ՛. և յաղա՝գս արծա՛թսիրո՛ւթեան տան
ձեռնադրու՛թիւն բազու՛մ անարժանի՝ց, և զամենայն պղ
ծեա՛լս ածե՛ն ի կարգ քահանայութեան։ Եւ՛ յայնժա՛մ
պատարագի քրիստոս ի ձե՛ռն անարժան քահանայից, և բա՛֊
զու՛մք անարժանո՛ւթեամբ հաղորդին ի նմանէ՛, ո՛չ ե֊
թէ ի փրկո՛ւթիւն ա՛յլ ի դատապարտո՛ւթիւն և ի կոր
ուստ հոգո՛յն. և ու՜ր ուրե՛ք եղիցի ճշմարիտ պա
տարագօ՛ղ քրիստոսի սուրբ խորհրդոյն, յաղագս որ ի ձեռաց
նոցա ողորմի աստու՛ած ի վերա՛յ յաշխարհի։


§

րդեա՛կք իմ զսուրբն և զառաքինին վիրաւորեն,
և զանարատն դարձու՛ցանեն ի քահանայու՛թենէ՝
առ ի չու՛նելո՝յ արծաթ՝ս ո՛չ տան զձեռնադրո՛ւ
թիւնն, և որպէս ասացաք յառաջ քան զչորեքտասան ա՛մն
ի լինելոյ միւսու՛մն նշանին, եթէ՛ պակասին ի հաւա
տո՝ց աստուածպաշտութեանց, վասն զի բազումք ի քահանայի՝ց և ի
կրօնաւորաց թուլամորթի՛ն ի կրօնից իւրեա՛նց,
լինելոց են ցանկասէրք ախտից փափագօ՛ղք, որո
ճալով որոճեն զերգս դիւակա՛նս. կրօնաւորք փախ
չին յանապատէն, և ատե՛ն զսուրբ երա՛մս ճգնաւորացն,

205բ

և զվա՝րս յառաջին կրօ՛նաւորա՛ցն անարգեա՝լ ա՛֊
տեն, և լինին խանգարիչք կարգաց և կրօնի՝ց փախ
չին ի ձայնէ սաղմոսերգու՛թեանց աստուծոյ. ա՛յս ամենայն լինե՛լ
ոց է՛ որդեա՛կք իմ. յաղա՝գս ա՛յս յղփանա՛ն առաջ
նոր՝դք աշխարհի արծաթսիրո՛ւթեամբ, և զամենայն անկեա՛լս՝ և֊
յորոշեա՛լս ի շնորհա՝ց յորդւո՛յն աստուծոյ, յառաջ կոչե՛ն
և ածե՛ն զնոսա ի կա՛րգ քահանայո՛ւթեան, և զամենայն մե՛րժեալսն
գլո՛ւխ, և առաջնոր՝դ կացո՛ւցա՝նեն ի վերայ ժողո՛վր
դեանն աստուծոյ. և ո՛չ գիտեն զինչ գո՝րծեն, վասն զի կու՛ր
անա՛ն ի սա՝ստկու՛թենէ արծաթսիրո՛ւթեանն։ Ե՛ւ
առաւել ու՛նիմ ասե՛լ զա՝յս. զի ահա՛ յայսմհետէ՛
մեծա՛ւ խոցմամբ վիրաւորելոց է՛ քրիստոս յանարժան
պատարագչաց քահանայից, քանզի զխաչեա՛լն և զչար
չարեա՛լն ի հրէի՝ցն զպակա՛սն ի նոցանէ՝, վճարելոց է՛
ի սոցանէ՛, և լսելոց է որ ասէ՛ եթէ ընկե՛ր վասն որո՞յ
մտեր այսր որ ո՛չ ունէիր հանդերձ հարսանեա՝ց և այլն։
Յա՛յնժա՛մ կապե՛ալ ոտիւ՛ք և կապեալ ձեռօ՛ք հա֊
նեն զնա՛ ի խաւարն արտաքին, և զոր ժողովեա՛ցն
կուտէ կորըստեա՛մբ ի վերա՛յ նորա։


§

րդեա՛կք իմ ահա՝ այ՛ս ամենայն լինելոց է յետին ժամա՝
նա՛կս. զի արձակեցաւ սատանայ ի ռ ամէ կապա՛
նա՛ցն զոր կապեա՝ց քրիստոս խաչիւն իւրո՝վ. և յա՝յսմհե
տէ երևեսցին ճշմարիտ հաւատացեալքն քրիստոսի կալո՛վ
ընդդէ՛մ նորա ի պատերա՛զմ, զի ունի պատերազմի՝լ ընդ
սուրբն որք պատուիրանաւն աստուծոյ պահպանեալ կան ի կար
գս ճշմարիտ խոստովանո՛ւթեան քրիստոսի աստուծոյ մերո՝յ, այս է՝ր
պատճառն որ խաւարեցաւ արեգակն։ Ո՛րք կան
ազ՜գս յաղագս այսո՛ւհետև լինին յարձակմու՛նք ա՜յլ

206ա

ազգեա՝ց անիծեա՛լ յորդւո՝ցն քամա՛յ, պի՛ղծ
զօրքն թո՛ւրգա՝ց ի վերայ ազգաց քրիստոնէի՝ց, և ի
սո՛ւր սու՝սերի՛ մաշի ամենայն յերկի՝ր. սովօվ և գերո՛ւ
թեամբ անցանէ՛ ամենայն ազգ հաւատա՛ցելո՝ց քրիստոսի. յանմար՝դ
դառնան բազո՛ւմ գաւառք, բառնալո՛ց է՝ զօր
ու՛թիւն սրբոցն յե՝րկրէ՛, քակտին բազո՛ւմ եկեղեցիք
ի հիմա՛նց, խափանեսցին խորհուրդ խաչին քրիստոսի. ի
բազմանալ անօրէնո՛ւթեանցն խափանին տօնախմբո՛ւ
թիւնք սրբո՝ց, գրգռի՛ն ընդ հա՝րս յորդիք, ատեցողք
լինին հարք առ յորդի՝ս, յարիցեն եղբարք ի վերայ մի՛
մեա՛նց, սպանո՛ւթեամբ և արիւ՛ն հեղո՛ւթեամբ, ջանան կոր
ու՛սանե՝լ զիրեա՝րս։ Ու՛րանան զգո՛ւթ և զսէ՛ր
եղբա՝յրութեանն, ցամաքեսցի՛ արիւն եղբայրութեան նոցա, և֊
այսպիսի գործօ՛ք հաւասարակից լինին ցանօրինա՛ցն.
և յազգա՛ց անօրինաց ծփի յերկիր, և ցօղ արեա՛ն
զգենո՛ւն բոյ՝սք յանդաստանա՝ց, և զամս կ սրո՛վ
և գերո՛ւթեամբ աւերելո՜ց է յերկի՝ր։ Ե՛ւ յա՜յժամ ե՛լցեն
ազգք արիականքն որ են ֆռա՛նգք և բազմո՛ւթեամբ
զօրօք անցանեն զերուսաղէմ սուրբ քաղա՛քն, և ազատի ի ծա֊
ռայութենէ՛ սուրբ գերեզմանն յաստուածընկա՛լ։


§

ւ՛ զկնի այսորիկ տագնապի երկի՝ր զամս ծ սր
ով և գերո՛ւթեամբ ի զօրացն պարսից, և էպատիկ
առաւ՜ել քան զոր՝ս յառաջն կրեցին հաւատցեա՛լք,
և ահա բնակին ամենայն ազգ հաւատացելո՝ց քրիստոսի և ի բազ
մու՛թենէ նեղութենէնցն յուսահատին զօ՛րքն հոռոմոց,
բազու՛մ անցո՛ւմն և կոտորած կրեն ի յազգէն պա՝ր
սից. և յընտի՝ր ընտի՝ր ի քաջ զօրականացն խողխողեն սրո՛վ
և գերո՛ւթեամբ, մինչեւ ի փրկու՛թենէն և յուսահա՛տին

206բ

զօրքն հոռոմայեցւո՝ց, և զկնի ծ ամացն սկզբն
առնո՛ւն ի զօրանա՛լ առ սակաւ սակա՛ւ և֊
ու՜ր ուրե՝ք լինի մնացեալ յառաջի գնդ՛ին և֊
ա՛մ յամէ՛ յառա՛ջ գան և հաստա՝տին իբրեւ տե֊
ղէ պա՝հ գոլո՝վ աշխարհաց և գաւառա՝ց։


§

՛ւ յա՜յնժամ որպէս ի քնո՝յ զարթու՝ցեա՛լ լինի՛
թագաւո՛րն հոռոմայեցւո՛ցն, և հասանէ՛
որպէս զարծո՛ւի ի վերայ զօրացն պարսի՝ց, յահագին
բազմու՛թեամբ որպէս զաւազ ա՝ռ եզր ծովո՛ւ։ Ե՝լցէ՛
որպէս զհուր բորբո՝քե՛ալ, և յահէ նորա դողան ամենայն
արարա՛ծք, և պարսի՛կք և ամենայն այլազգեաց զօ՛րս
արասցեն ի փախուստն իւրեա՛նց յայնկոյս մեծ
գետոյ՛ն ջանունի՛ցին։


§

՛ւ յա՜յնժամ թագաւորն հոռոմայեցւո՝ց տի՝
րելով տիրէ՛ ամենայն աշխարհի ամս բազու՛մս. և նորոգումն
առնէ յամենայն երկի՝ր, և զշինու՛թեան հիմն արկանի՝,
և այնպէս նորանա՝ նա՛ որպէս զկնի ջրհեղեղին, բազ
մանան ծնունդք մար՝դկան և անասնո՛ց, բղխե՛ս
ցեն աղբիւրք զգնացս ջու՛րց պտղաբերին անդաս
տանք առաւել քան զառաւել. և այնուհետեւ
անկանի սո՛վն պա՛րսից աշխարհն զբազո՛ւմ ա՛մս, մինչեւ
յարձակեա՝լ զմիմեանս ուտի՝ցեն. և յահէ՛ թագ
աւորին հոռոմայեցւ՛ոց, բազո՛ւմ իշխանք պար
սի՝ց ելցեն ի քաղաքաց և ի գաւառաց իւրեանց,
և առա՛նց պատերազմի՛ զփախո՛ւստն արա՛սցեն
յայնկոյ՝ս ի ջահո՛ւն գետո՝յ, և զամենայն ժողովս ի մթե՝ր
ից իւրեա՛նց զամաց բազմա՝ց զոսկոյ և արծաթոյ,
և զամենայն բազմութիւնս գանձո՛ւցն, որպէս զհո՝ղ և զքա֊

207ա

րակոյ՝տս անչափ համարով առցեն յաշխարհէն պարսի՛ց,
և բարձեալ տարցեն աշխարհն հոռոմայեցւո՝ց. և զամենայն
մանկո՛ւնս և յաղջկո՛ւնս և զկանայս տարցեն ի՛
գերու՝թի՛ւն յաշխարհն հոռոմայեցւո՝ց. և հաստատի՛
ամենայն յիշխանո՛ւթիւնն յերկրի ի ներքս ի ձեռն թագաւորին հոռոմայեցւոց։


§

այս ա՛յսպէս ասա՝ց սուրբ վարդապետն յօ՛հաննէս
և արձակեալ յուղարկեալ զիշխա՛նսն
հայո՝ց խաղաղութեամբ, և գնացին յաշխա՛րհն իւրեանց։


§
224ա

Արդ՝ ահա՝ մինչև՛ ցայս վայրս բազմաջան և աշ
խատաւոր քննու՛թեամբ գտեալ գրեցաք զշարա՛

224բ

գրակա՛ն գրեա՛լս, զճ ամա՛ց զորս՝ ի բազու՛մ
ժամակաց՝ հետա՛քննեալ հասու՛ եղաք՝ ըստ այ՛ս
քանեացս տեսողա՛ցն և լսողացն, որք էին ի հին
ամաց ծնեալք, և ընդ ընթերցօ՛ղսն յառա՛ջ
ին պատմա՛գրա՛ցն որք ականատեսք է՛ին լեալք
ամենայն եղելոցս և նեղո՛ւթեանցս յայսոցիկ զոր վասն մե
ղաց տա՛նն հա՛յոց, և ահա՛ որ զայս բազո՛ւմ ան
գամ զմտա՛ւ ածեա՛լ իմ, վասն այս յետինս ժամա֊
գրել զդառնաշու՛նչ կատարա՛ծսն զայս սոս
կալի բարկութի՛ւնս զոր կրեաց զազգս հայոց՝, ի՛
գիսաւոր և ի պիղծ եղիմնա՝ցւոց յազգէն թուր
գաց, և եղբա՛րց իւրեա՛նց հոռոմոց՝. և վասն այս
որիկ հարկ ե՛ղև ի մտաց խորհոյս՝ իմոյ, անդա՛
դար յուզմա՛մբ իբրև զմեծ իմն համարե՛լ
ով գտանել զայս գո՛րծս կատարածի. և վասն այս
որիկ ժողով արարի՛ և գրեցի մինչև ցա՛յս վայր,
զԳ ազգաց՛ս և զհայրապետացս և զայլ պէսպէս քնն
ութեանց, զազգաց և զթագաւորաց, զորս յառաջն
ասացա՛ք զսկիզբն կատարածի՛ս զոր ինչ եղև՛
յաւու՛րս հարցն մերոց՝, որք էին տեսեալ բա֊
զու՛մ անգամ աչօք իւրեանց. զո՛ր և իմ խո՛րհեալ
զխորհու՛րդս՝ զայս՝, և ը ա՛մ անհանգիստ՝ քնն
ութեամբ կացի՛, և զա՛յս ամենայն յօժարեցի ի տեսու՛
ութիւն և յիմաստագրութիւն ածել գրո՛վ, վասն զի՛
մի ի չարաշու՛նչ ժամանա՛կս կորիցէ այս ամենայն և
մոռասցի. և վասն այսորիկ մատթէոս յուռհայ
եցի՛ և վանակա՛ն, զաշխատո՛ւթեանս զգործ ի՛մ
ո՛չինչ համարեցա՛ն, ա՛յլ թողի զայս յիշատա՛կ

225ա

սիրողաց ժամանկագրութե՛անց զի յորժա՛մ ի
հանդէ՛ս քննո՛ւթեանց ելցեն յաղագս ժամանակաց՝
անցելո՛ցն, դիւ՛րեաւ կարասցեն գտանե՛լ
զժա՛մս և զժամանա՛կս, և զկատարած բարկու
թեանն ի վերայ ժամանակացն գտանի՛ցեն, և այնու՛
զմտաւ ածեա՛լ յիշե՛սցեն զաստուածասա՛ստ բար
կու՛թիւնն զորս վասն մեղաց մերոց՝ ընկալա՛ք զհա՛
տուցու՛մն արդարադա՛տէն յաստուծոյ. և վասն այս
որիկ զկողմա՛նց կողմա՛նց զկորու՛ստ հաւատա՛
ցելոց՝, և զխրա՛տս զորս անօրէն ազգա՛ւ
խրատեաց զմե՛զ տէր աստուած մեր՝. և ահա զոր ո՛չ
կամեցաք զսպառնա՛լիսն և զխրատն աստուծոյ մո
ռացու՛ցանել ի վերայ մեր։ Արդ՝ արժան է՛
միշտ և հանապազ լսե՛լ զխրա՛տն աստուծոյ մերոյ. և
դարձեա՛լ ի նոյն պատուհաս մեղա՛ցն դե
գերեա՛լ շրջիմք, զոր ընկալա՛ք ըստ արժա
նեացն մերոց՝ զհատուցո՛ւմն. նա և այլ ևս ու՛
նիմք ասել ձե՛զ ամաց ձից զաշխատութի՛ւն
մատթէ՛ոսի՝ յուռհա՛յու, և վանա՛ց երիցո՛ւ։