Ժամանակագրութիւն Մատթէոսի Ուռհայեցւոյ

Excerpts from the Chronicle of Matthew of Edessa

Main

About the Chronicle

About this edition

Text and translations

Source witnesses

Author's prologue to Book Two of the Chronicle

Արդ ահա մինչև ցայս վայրս բազմաջան և աշխատաւոր քննութեամբ գտեալ գրեցաք զշարագրական գրեալս զհարիւրից ամաց, զորս ի բազում ժամանակաց հետաքննեալ հասու եղաք, ընդ այնքանեաց տեսողացն և լսողացն որք էին ի հին ամաց ծնեալք, և ընդ ընթերցողսն յառաջին պատմագրացն որք ականատեսք էին լեալք ամենայն եղելոցս և նեղութեանցս այսոցիկ զոր վասն մեղաց կրեաց տունն հայոց։ Եւ ահա որ զայս բազում անգամ զմտաւ ածեալ եմ, վասն այս յետին ժամանակին գրել զդառնաշունչ կոտորածսն, զայս սոսկալի բարկութիւնս զոր կրեաց ազգս հայոց ի գիսաւոր և ի պիղծ եղիմնացւոց ազգէն թուրքաց, և յեղբարց իւրեանց հոռոմոց. և վասն այսորիկ հարկ եղև ի մտաց խորհրդոյս իմոյ, անդադար յուզմամբ իբրև զմեծ իմն համարելով, գտանել զայս գործս կատարածի. և վասն այսորիկ ժողով արարի և գրեցի մինչև ցայս վայր զերիս ազգացս և զհայրապետացս և զայլ պէսպէս քննութեանց զազգաց և զթագաւորաց զորս յառաջ ասացաք, և որ զկնի դեռ ևս ասասցուք զսկիզբն կատարածիս, զոր ինչ եղև յաւուրս հարցն մերոց, որք էին տեսեալ բազում անգամ աչաւք իւրեանց. զոր և իմ իսկ խորհեալ զխորհուրդս զայս, և զութ ամ անհանգիստ քննութեամբ կացի, և զայս ամենայն յաւժարեցի ի տեսութիւն և ի մատենագրութիւն ածել գրով, վասն զի մի՛ ի չարաշունչ դառնութեան ժամանակս կորիցէ այս ամենայն և մոռասցի։ Եւ վասն այսորիկ ես մատթէոս ուռհայեցի և վանական զաշխատութեան զգործ իմ ոչինչ համարեցայ, այլ թողի զայս յիշատակ սիրողաց ժամանակագրութեանց, զի յորժամ ի հանդէս քննութեան ելցեն յաղագս ժամանակաց անցելոցն, դիւրաւ կարասցեն գտանել զժամս և զժամանակս, և զկատարած բարկութեանն ի վերայ ժամանակացն գտանիցեն, և այնու զմտաւ ածեալ յիշեսցեն զաստուածասաստ բարկութիւնն՝ զորս վասն մեղացն ընկալաք զհատուցումն յարդար դատաւորէն յաստուծոյ, և վասն այսորիկ կողմանց կողմանց զկորուստ հաւատացելոցն և զխրատս զոր անաւրէն ազգաւ խրատեաց զմեզ տէր աստուած մեր. և ահա որ ոչ կամեցաք զսպառնալիսն և զխրատն աստուծոյ մոռացուցանել ի վերայ մեր։ Արդ արժան է միշտ և հանապազ լսել զխրատն աստուծոյ մերոյ, և դարձեալ ի նոյն պատուհասն մեղաց դեգերեալ շրջիմք, զոր ընկալաք ըստ արժանեաց մերոց զհատուցումն. նա և այլ ևս ունիմք ասել ձեզ ամաց ութսնից զաշխատութենէ մատթէոսի ուռհայեցւոյ և վանաց երիցու։

Now indeed up to this point, through fatiguing and laborious examination, we have found out and written this historical work about [the events of] 100 years, which we have put together [after] having enquired for a long time, from a number of eye- and ear-witnesses who were born in years past, and through the readers of earlier historians which have become eyewitness to all these occurrences and troubles that the Armenian people have borne because of their sins. Now I have considered this many times, to write for this later time about the violent massacres, this dreadful wrath, which the Armenian nation bore at the hands of the hairy and filthy Ełimnacʿikʿ nation of the Turks, and of their Roman brothers. And because of this it became necessary to my mind to find [K: see] this work completed through ceaseless research, like for something reckoned great. And because of this I made a collection and I wrote up to this point about the three nations and about the hayrapets and about various other enquiries concerning nations and kings, of which I spoke earlier, and which later we will yet call the beginning of the end, which came to pass in the days of our fathers, who had often seen [these things] with their own eyes. So indeed I had this intention, and for eight years I was engaged in unceasing research, and I was eager to put all this in writing as witness and as a document, so that all these eras might not perish in evil bitterness and be forgotten. And therefore I, Mattʿēos Uṙhayecʿi, a monk, have reckoned as nothing my work of labour, but I leave this record for those who love chronicles, so that when they enter into an examination of past times, they will easily be able to find the times and the epochs, and they might learn of the fulfilment of wrath over the eras, and having pondered that, they might remember the severe divine wrath which we received in return for our sins from the righteous judge God; and the ruin of the faithful everywhere because of these [sins] and the punishment which our Lord God imposed on us by means of an impious nation; and indeed we did not want the threats and warnings [made] to us from God to be forgotten. Now it is fitting, always and ever, to heed the warning of our God, and again we turn back to the same punishment for frequent sins, a consequence which we have received as we deserved. We have that and even more to say to you of 80 years about the labour of Mattʿēos Uṙhayecʿi, the elder of a monastery.

 
[x]

Stemma for the Chronicle

stemmaHHM3071M3071H->M3071LLH->LM3520M3520OOγγγ->HJJγ->JZZγ->ZDDγ->DWWγ->WXXV986V986X->V986M2644M2644βββ->Oβ->γFFβ->Fδδβ->δεεβ->εVVV->V986KKV->KYYV->Yααα->βAAα->AJerJerF->XBBBz644Bz644δ->M3520δ->M2644δ->Vδ->Jerδ->DIIJ->IZ->V986ε->Bε->AK->Bz644Y->V986

Variant graph for Author's prologue to Book Two of the Chronicle

Tradition#SUBSTART#...Word1141Արդ#SUBSTART#->Word1141majority#SUBEND#...#SILENT##SUBEND#->#SILENT#Word1142ահաWord1141->Word1142A, B, C, D, E, G, H, L, W, Xw1179ահայWord1141->w1179F, I, J, O, ZL1467մինչևWord1141->L1467Jer, K, V, YWord1142->L1467A, B, C, D, E, G, H, L, W, Xw1179->L1467F, I, J, O, Zw1180ցայցL1467->w1180BL1468ցայսL1467->L1468majorityWord1144ցվայրսL1467->Word1144YWord1143վայրսw1180->Word1143Bw1181վայրL1468->w1181Xw1182վարսL1468->w1182D, I, J, W, ZL1468->Word1143A, C, E, F, G, H, Jer, K, L, O, VL1469բազմաջանWord1144->L1469Yw1181->L1469Xw1182->L1469D, I, J, W, ZWord1143->L1469majorityL1470ևL1469->L1470majorityw1183ևL1470->w1183OL1471աշխատաւորL1470->L1471majorityw1183->L1471OL1472քննութեամբL1471->L1472majorityw1184գըտեալL1472->w1184A, C, D, E, GL1473գտեալL1472->L1473majorityWord1145գրեցաքw1184->Word1145A, C, D, E, Gw1185գըրեցջաքL1473->w1185FL1473->Word1145majorityL1474զշարագրականw1185->L1474FWord1145->L1474majorityw1186իWord1145->w1186Kw1187ըզշարագրականWord1145->w1187Jw1189գրեալսնL1474->w1189XWord1146գրեալսL1474->Word1146majorityw1188ժամանակականw1186->w1188Kw1187->Word1146Jw1191հարիւրիցw1189->w1191Xw1188->Word1146KL1475զհարիւրիցWord1146->L1475majorityw1190զհարիւրWord1146->w1190H, LWord1146->w1191KWord1147ամաց,L1475->Word1147majorityw1190->Word1147H, LWord1148ամացնw1191->Word1148Kw1191->Word1147XWord1149զորսWord1148->Word1149KWord1147->Word1149majorityw1192զորWord1147->w1192WL1476իWord1149->L1476majorityL1477բազումWord1149->L1477Kw1192->L1476WL1476->L1477majorityWord1150ժամակացL1477->Word1150HL1478ժամանակացL1477->L1478majorityL1479հետաքննեալWord1150->L1479Hw1194հետաքնեալL1478->w1194Fw1193հետաL1478->w1193WL1478->L1479majorityw1195եալw1194->w1195FL1480հասուw1193->L1480WL1479->L1480majorityw1195->L1480FWord1153եղաք,L1480->Word1153majorityWord1151ելաքL1480->Word1151Fw1196ԸնդWord1153->w1196Jer, VL1481ընդWord1153->L1481majorityw1197ըստWord1153->w1197C, H, L, WWord1151->L1481FL1482այնքանեացw1196->L1482Jer, VL1481->L1482A, B, E, F, G, K, Yw1198այնքանեացսL1481->w1198D, I, J, O, X, Zw1199այսքանեացսw1197->w1199H, Lw1197->L1482Cw1197->w1198WL1483տեսողացնw1199->L1483H, LL1482->L1483A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, Yw1198->L1483D, I, J, O, W, X, ZL1484ևL1483->L1484majorityWord1155լսաւղացնL1484->Word1155KWord1154լսողացնL1484->Word1154majorityL1485որքWord1155->L1485KWord1154->L1485majorityWord1156էինL1485->Word1156majorityw1200էL1485->w1200XL1486իWord1156->L1486majorityL1487հինWord1156->L1487A, B, C, E, Gw1200->L1487XL1486->L1487majorityL1488ամացL1487->L1488majorityWord1157ծնեալք,L1488->Word1157majorityw1201ծնեալքնL1488->w1201I, Jw1202ԵւWord1157->w1202YL1489ևWord1157->L1489majorityw1201->L1489I, JL1490ընդw1202->L1490YL1489->L1490majorityw1203ընթերցողքL1489->w1203KL1491ընթերցողսնL1489->L1491WL1490->L1491majorityw1205ընթերցաւղսնL1490->w1205F, H, Lw1204ընթերցաւղնL1490->w1204Xw1206առաջինw1203->w1206KL1492յառաջինL1491->L1492A, C, E, G, Jer, V, YL1491->w1206B, D, I, J, O, W, Zw1205->L1492F, H, Lw1204->L1492Xw1208պատգամագրոցL1492->w1208XWord1160պատմագրացսL1492->Word1160A, C, E, G, JerWord1158պատմագրացնL1492->Word1158F, H, L, V, YWord1159պատմայգրացնw1206->Word1159Ow1206->Word1160Bw1207պատգամագրացնw1206->w1207D, I, J, W, Zw1206->Word1158KL1493որքw1208->L1493XWord1159->L1493OWord1160->L1493A, B, C, E, G, Jerw1207->L1493D, I, J, W, ZWord1158->L1493F, H, K, L, V, YL1494ականատեսքL1493->L1494majorityL1495էինL1494->L1495majorityL1496լեալքL1495->L1496majorityL1497ամենայնL1496->L1497majorityw1209եղելոցL1497->w1209JerWord1161եղելոցսL1497->Word1161majorityWord1162եղելոցնL1497->Word1162KL1498ևw1209->L1498JerWord1161->L1498majorityWord1162->L1498Kw1210նեղութեանսL1498->w1210F, K, XWord1163նեղութեանցսL1498->Word1163majorityWord1164այսոցիկw1210->Word1164F, Kw1211այսոսիկw1210->w1211Xw1213յայսոցիկWord1163->w1213H, L, WWord1163->Word1164majorityw1212ասոցիկWord1163->w1212BL1499զորw1213->L1499H, L, WWord1164->L1499majorityw1214որw1211->w1214Xw1212->L1499BL1500վասնw1214->L1500XL1499->L1500majorityL1501մեղացL1500->L1501majorityw1216կրաւնեացL1501->w1216Fw1218տաննL1501->w1218H, LL1502կրեացL1501->L1502A, B, C, E, G, Jer, K, O, V, Yw1217տունL1501->w1217D, I, J, W, X, Zw1219տունընw1216->w1219FWord1165հայոց։w1218->Word1165H, LL1503տուննL1502->L1503A, B, C, E, G, Jer, K, V, YL1502->w1217Ow1220ՀայոցL1503->w1220JerL1503->Word1165A, B, C, E, G, K, V, Yw1219->Word1165FWord1166հաոցw1217->Word1166Ww1217->Word1165D, I, J, O, X, Zw1221ևw1220->w1221JerWord1166->w1221WWord1165->w1221majorityL1504ԵւWord1165->L1504A, C, E, GL1505ահաw1221->L1505B, H, J, L, W, Zw1222էw1221->w1222Kw1223ահայw1221->w1223D, OWord1167ահաւորw1221->Word1167F, I, Jer, V, X, YL1504->L1505A, C, E, GWord1168որL1505->Word1168A, B, C, E, G, H, J, L, W, Zw1222->Word1167Kw1223->Word1168D, OWord1169զայսWord1168->Word1169majorityw1226ԶայսWord1167->w1226Jerw1225քանWord1167->w1225KWord1167->Word1169F, I, V, X, YL1506բազումw1226->L1506Jerw1225->Word1169Kw1227դառնաշունչWord1169->w1227KWord1169->L1506majorityw1228կատարածw1227->w1228Kw1229անկամL1506->w1229OWord1170անգամL1506->Word1170majorityL1511յետինw1228->L1511KL1507զմտաւw1229->L1507OWord1170->L1507majorityw1230զմաւտWord1170->w1230BL1508ածեալL1507->L1508majorityw1230->L1508BWord1171իմL1508->Word1171D, F, H, I, J, L, W, X, ZWord1174եմ,L1508->Word1174A, B, C, E, G, Jer, O, V, YL1509վասնWord1171->L1509D, F, H, I, J, L, W, X, ZWord1174->L1509A, B, C, E, G, Jer, O, V, Yw1231յայսL1509->w1231DL1510այսL1509->L1510majorityw1231->L1511Dw1232յետինսL1510->w1232H, I, J, LL1510->L1511majorityWord1175ժամանակիսw1232->Word1175I, Jw1234ժամագրելw1232->w1234Hw1233ժամաw1232->w1233LL1511->Word1175D, F, K, O, W, X, ZWord1176ժամանակինL1511->Word1176A, B, C, E, G, Jer, V, Yw1238որWord1175->w1238KL1512գրելWord1175->L1512D, F, I, J, O, W, X, ZL1513զդառնաշունչw1234->L1513Hw1235գրեալWord1176->w1235BWord1176->L1512A, C, E, G, Jer, V, Yw1233->L1512Lw1235->L1513Bw1239զմտաւw1238->w1239Kw1240ունիմw1239->w1240Kw1240->L1512Kw1237զդառնայL1512->w1237Yw1244ևL1512->w1244Kw1242ըզդառնաշունչL1512->w1242IL1512->L1513majorityw1243շունչw1237->w1243Yw1245թողուլw1244->w1245KWord1180կատարածսնw1242->Word1180IWord1177կտ՟ր՟ածսնL1513->Word1177ZL1513->Word1180A, B, C, D, E, G, H, J, Jer, L, OWord1179կտ՟ծսնL1513->Word1179WWord1178կոտորածսն,L1513->Word1178F, XWord1181կտ՟ր՟ծսնL1513->Word1181VL1514զայսWord1177->L1514Zw1246զըայսWord1180->w1246JWord1180->L1514A, B, C, D, E, G, H, I, Jer, L, Ow1247իմացումնw1245->w1247KWord1179->L1514Ww1243->Word1181YWord1182ԶայսWord1178->Word1182F, XWord1181->Word1182V, YL1515սոսկալիw1246->L1515Jw1248յապագայիցw1247->w1248KL1514->L1515majorityWord1183եղբարցw1248->Word1183KWord1182->L1515F, V, X, Yw1249ՊէսպէսWord1183->w1249Kw1249->L1515KWord1184բարկութիւնսL1515->Word1184majorityw1250զորսWord1184->w1250KL1516զորWord1184->L1516majorityL1517կրեացw1250->L1517KL1516->L1517majorityL1518ազգսL1517->L1518majorityw1251զազգսL1517->w1251H, L, Xw1253հաոցL1518->w1253Ww1252ՀայոցL1518->w1252JerWord1185հայոցL1518->Word1185majorityw1251->Word1185H, L, XL1519իw1253->L1519Ww1252->L1519JerWord1185->L1519majorityL1520գիսաւորL1519->L1520majorityL1521ևL1520->L1521majorityL1522իL1521->L1522majorityL1523պիղծL1522->L1523majorityw1254պեղծL1522->w1254F, O, VWord1186եղիմնացոցL1523->Word1186B, X, YL1524եղիմնացւոցL1523->L1524D, H, I, J, L, Zw1260ելիմացւոցL1523->w1260Kw1258ԵղիմնացոցL1523->w1258Ww1256եղիմացւոցL1523->w1256A, C, E, GL1525ազգէնL1523->L1525Jerw1254->Word1186F, Vw1254->L1524OWord1186->L1525B, F, V, Yw1263յազգէնWord1186->w1263XL1524->L1525D, I, J, O, ZL1524->w1263H, Lw1260->L1525Kw1259ազգինw1258->w1259Ww1256->L1525A, C, E, GWord1187ԵղիմնացւոցL1525->Word1187JerWord1189թուրքաց,L1525->Word1189majorityw1263->Word1189XWord1190թուրգացw1263->Word1190H, Lw1259->Word1189WWord1188ԹուրքացWord1187->Word1188Jerw1268եղբեղբարցWord1189->w1268YL1526ևWord1189->L1526majorityw1267եղբարցWord1189->w1267F, V, XWord1190->L1526H, LL1527յեղբարցWord1188->L1527JerL1528իւրեանցw1268->L1528YL1526->w1267majorityw1267->L1528majorityw1270իւրw1267->w1270Fw1269իւրոցw1267->w1269L, XL1527->L1528JerWord1191ՀոռոմոցL1528->Word1191JerWord1192հոռոմոց.L1528->Word1192majorityw1271նոցաw1270->w1271Fw1269->Word1192L, Xw1272ԵւWord1191->w1272Jerw1271->Word1192FL1529ևWord1192->L1529majorityL1530վասնWord1192->L1530Lw1272->L1530JerL1529->L1530majorityWord1193այսորիկL1530->Word1193majorityL1531հարկWord1193->L1531majorityL1532եղևL1531->L1532majorityw1273ևL1532->w1273JerL1533իL1532->L1533majorityw1273->L1533JerL1534մտացL1533->L1534majorityw1274խորհրդուսL1534->w1274WWord1195խորհոյսL1534->Word1195H, LWord1196խորհրդոյսL1534->Word1196majorityWord1197իմոյ,w1274->Word1197WWord1195->Word1197H, Lw1275յանդադարWord1196->w1275V, YWord1196->Word1197A, B, C, D, E, G, I, J, O, ZWord1198անդադարWord1196->Word1198F, Jer, K, XL1535յուզմամբw1275->L1535V, YWord1197->Word1198majorityw1276ուզմամբWord1198->w1276WWord1198->L1535majorityL1536իբրևw1276->L1536WL1535->L1536majorityw1277իբըրևL1535->w1277JL1537զմեծL1536->L1537majorityw1277->L1537JWord1199իմնL1537->Word1199majorityWord1200համարելով,Word1199->Word1200majorityw1278գըտանելWord1200->w1278FL1538գտանելWord1200->L1538majorityw1279տեսանելWord1200->w1279KWord1201զայսw1278->Word1201FL1538->Word1201majorityw1279->Word1201Kw1280գործWord1201->w1280DL1539գործսWord1201->L1539majorityWord1203կտ՟ր՟ծիw1280->Word1203DL1539->Word1203I, J, W, ZWord1202կտ՟ր՟ածիL1539->Word1202V, YWord1204կատարածի.L1539->Word1204majorityL1540ևWord1203->L1540D, I, J, W, ZWord1202->L1540V, YWord1204->L1540A, B, C, E, F, G, H, Jer, L, O, Xw1282հարցաժողովWord1204->w1282KL1541վասնL1540->L1541majorityWord1205արարիw1282->Word1205KL1542այսորիկL1541->L1542majorityL1543ժողովL1542->L1543C, H, Lw1281զաւրաժողովL1542->w1281majorityL1543->Word1205C, H, Lw1281->Word1205majorityL1544ևWord1205->L1544majorityWord1206գրեցիL1544->Word1206majorityw1283գըրեցիL1544->w1283A, C, E, GL1545մինչևWord1206->L1545majorityw1283->L1545A, C, E, GL1546ցայսL1545->L1546majorityWord1208վարL1546->Word1208X, ZWord1207վայրL1546->Word1207majorityL1547զերիսWord1208->L1547Zw1285զչորսWord1208->w1285XWord1207->L1547majorityw1284երիսWord1207->w1284KWord1209ազգացսL1547->Word1209majorityw1286ազագացսL1547->w1286Iw1284->Word1209Kw1285->Word1209XL1548ևWord1209->L1548majorityw1286->L1548IWord1210զհայրապետացսL1548->Word1210majorityL1549ևWord1210->L1549majorityL1550զայլL1549->L1550majorityL1551պէսպէսL1550->L1551majorityw1287քընընութեանցL1551->w1287JWord1211քննութեանցL1551->Word1211majorityWord1212զազգացw1287->Word1212Jw1289ազգացWord1211->w1289Kw1288յազգացWord1211->w1288XWord1211->Word1212majorityL1552ևw1289->L1552Kw1288->L1552XWord1212->L1552majorityw1290թագաւորացL1552->w1290W, XWord1213զթագաւորացL1552->Word1213majorityL1553զորսw1290->L1553W, XWord1213->L1553majorityL1554յառաջL1553->L1554majorityw1291առաջL1553->w1291B, Iw1292յառաջնL1553->w1292H, LWord1214ասացաք,L1554->Word1214majorityw1291->Word1214B, Iw1292->Word1214H, LL1555ևWord1214->L1555majorityw1293որWord1214->w1293KL1558զսկիզբնWord1214->L1558H, LL1562յաւուրսWord1214->L1562BL1556որL1555->L1556majorityWord1219զկնիL1555->Word1219Jerw1294ևw1293->w1294KL1556->Word1219majorityw1294->Word1219Kw1296ասելոցեմքWord1219->w1296Kw1295թերևսWord1219->w1295JerL1557դեռWord1219->L1557majorityw1300զգործսw1296->w1300KWord1216ասասցուքw1295->Word1216JerWord1223ևսL1557->Word1223majorityWord1223->Word1216majorityw1301ևw1300->w1301Kw1298սկիզբնWord1216->w1298Jer, V, Yw1297զկիսբնWord1216->w1297DWord1216->L1558A, C, E, F, G, I, J, O, W, X, ZWord1221զբանսw1301->Word1221KL1559զորWord1221->L1559KWord1217կատարածիս,w1298->Word1217JerWord1220կտ՟րածիսw1298->Word1220VWord1222կտ՟ր՟ծիսw1298->Word1222Yw1297->Word1222Dw1299կտ՟ծիսL1558->w1299ZWord1215կտ՟ր՟իսL1558->Word1215WL1558->Word1217A, C, E, F, G, H, I, L, O, XL1558->Word1222Jw1299->L1559ZWord1215->L1559WWord1217->L1559A, C, E, F, G, H, I, Jer, L, O, XWord1220->L1559VWord1222->L1559D, J, YL1560ինչL1559->L1560majorityL1561եղևL1560->L1561majorityL1561->L1562majorityL1563հարցնL1562->L1563majorityWord1224մերոց,L1563->Word1224majorityL1564որքWord1224->L1564majorityL1565էինL1564->L1565majorityL1566տեսեալL1565->L1566majorityL1567բազումL1565->L1567Jer, K, V, YL1566->L1567majorityL1568անգամL1567->L1568majorityw1304տեսեալL1568->w1304Jer, K, V, YL1569աչաւքL1568->L1569majorityw1304->L1569Jer, K, V, Yw1305իւրL1569->w1305F, XWord1225իւրեանց.L1569->Word1225majorityw1306ետw1305->w1306F, Xw1307ԶորWord1225->w1307JerL1570զորWord1225->L1570majorityWord1227նոցաw1306->Word1227F, XL1571ևw1307->L1571JerWord1227->L1570F, XL1570->L1571majorityw1308յիմL1571->w1308LWord1228իմL1571->Word1228majorityL1573խորհեալw1308->L1573Lw1309ԻսկWord1228->w1309YL1572իսկWord1228->L1572majorityWord1228->L1573H, Kw1309->L1573YL1572->L1573majorityWord1229զխորհուրդսL1573->Word1229majorityw1310խորհուրդսL1573->w1310Jer, K, V, YWord1231զայս,Word1229->Word1231majorityWord1230այսWord1229->Word1230F, W, Xw1310->Word1230Jer, K, V, YL1574ևWord1231->L1574majorityWord1230->L1574F, Jer, K, V, W, X, YL1575զութL1574->L1575A, B, C, E, F, G, Jer, O, Xw1312ըստL1574->w1312Yw1311ութL1574->w1311D, H, I, J, K, L, V, W, ZL1576ամL1575->L1576A, B, C, E, F, G, Jer, O, Xw1312->w1311Yw1311->L1576D, H, I, J, K, L, V, W, Y, ZWord1232անհանգիստL1576->Word1232majorityL1577քննութեամբWord1232->L1577majorityWord1233կացի,Word1232->Word1233A, Bw1314կարացիL1577->w1314WL1577->Word1233majorityL1578ևw1314->L1578WWord1233->L1578majorityL1579զայսL1578->L1579majorityL1580ամենայնL1579->L1580majorityw1315աւժարեցիL1580->w1315B, F, Zw1316յաւժարեցայL1580->w1316KWord1234յաւժարեցիL1580->Word1234majorityL1581իw1315->L1581B, F, Zw1316->L1581KWord1234->L1581majorityWord1235տեսութիւնL1581->Word1235majorityw1317տեսուութիւնL1581->w1317HL1582ևWord1235->L1582majorityw1317->L1582Hw1320յիմաստագրութիւննL1582->w1320Lw1318իմաստենագրութիւնL1582->w1318I, J, WL1583իL1582->L1583majorityw1321յիմաստագրութիւնL1582->w1321HL1585ածելw1320->L1585Lw1318->L1585I, J, WL1584մատենագրութիւնL1583->L1584majorityL1583->w1321Cw1319յատենագրութիւնL1583->w1319BL1584->L1585majorityw1321->L1585C, Hw1322ածեմw1319->w1322BWord1236գրով,L1585->Word1236majorityw1322->Word1236BL1586վասնWord1236->L1586majorityL1587զիL1586->L1587majorityWord1238մի՛L1587->Word1238majorityL1588իWord1238->L1588majorityL1589չարաշունչL1588->L1589majorityL1590դառնութեանL1589->L1590majorityWord1239ժամանակսL1589->Word1239H, Lw1323ժամանակիսL1590->w1323KL1590->Word1239majorityWord1240կորիցէw1323->Word1240KWord1239->Word1240majorityw1324կորիցիWord1239->w1324A, C, E, G, OL1591այսWord1240->L1591majorityw1324->L1591A, C, E, G, OWord1241ամենայնL1591->Word1241majorityL1592ևWord1241->L1592majorityWord1242մոռասցի։L1592->Word1242majorityWord1243մոռացցիL1592->Word1243BL1593ԵւWord1242->L1593A, C, E, G, Jerw1325ևWord1242->w1325majorityWord1243->w1325BL1594վասնL1593->L1594A, C, E, G, Jerw1325->L1594majorityw1326այսիրիկL1594->w1326BL1595այսորիկL1594->L1595majorityw1327մաթէոսw1326->w1327Bw1328ՄատթէոսL1595->w1328Jer, VL1596եսL1595->L1596A, C, E, G, KL1595->w1327D, F, I, J, W, X, ZL1597մատթէոսL1595->L1597H, L, O, Yw1330Ուռհայեցիw1328->w1330JerL1598ուռհայեցիw1328->L1598VL1596->w1327A, C, E, GL1596->L1597Kw1329ուրհայեցիw1327->w1329A, C, E, Gw1331ուռհացիw1327->w1331Bw1327->L1598F, XWord1246յուռհայեցիw1327->Word1246D, I, J, ZWord1245յուռհաեցիw1327->Word1245WWord1244ուռհաեցիL1597->Word1244OL1597->L1598K, YL1597->Word1246H, LL1599ևw1330->L1599Jerw1329->L1599A, C, E, Gw1331->L1599BWord1244->L1599OL1598->L1599F, K, V, X, YWord1246->L1599D, H, I, J, L, ZWord1245->L1599WWord1247վանականL1599->Word1247majorityw1332զաշխատութեանսWord1247->w1332H, LL1600զաշխատութեանWord1247->L1600majorityL1601զգործw1332->L1601H, Lw1334զձգործL1600->w1334Fw1335զգործսL1600->w1335A, C, E, G, Jer, K, V, Yw1333զըգործL1600->w1333BL1600->L1601D, I, J, O, W, X, ZWord1248իմw1334->Word1248Fw1335->Word1248A, C, E, G, Jer, K, V, Yw1333->Word1248BL1601->Word1248D, H, I, J, L, O, W, X, ZWord1249ոչինչWord1248->Word1249majorityWord1250համարեցաWord1249->Word1250V, WWord1252համարեցանWord1249->Word1252HWord1251համարեցայ,Word1249->Word1251majorityWord1253համարեացնWord1249->Word1253LL1602այլWord1250->L1602V, WWord1252->L1602HWord1251->L1602majorityw1336ԱյլWord1251->w1336KWord1253->L1602LL1603թողիL1602->L1603majorityw1336->L1603KL1604զայսL1603->L1604majorityw1337սաL1603->w1337Yw1338իL1604->w1338F, Jer, K, O, V, XL1605յիշատակL1604->L1605majorityw1337->w1338Yw1338->L1605F, Jer, K, O, V, X, Yw1339սիրողացնL1605->w1339XWord1254սիրողացL1605->Word1254majorityWord1255ժամանակագրութեանց,w1339->Word1255XWord1254->Word1255majorityw1341ժամանկագրութեանցWord1254->w1341Hw1340ժամանագրութեանցWord1254->w1340DWord1256ժամանակագըրութեանցWord1254->Word1256BL1606զիWord1255->L1606majorityw1341->L1606Hw1340->L1606DWord1256->L1606BL1607յորժամL1606->L1607majorityw1342որժամL1606->w1342F, OL1608իL1607->L1608majorityw1342->L1608F, OL1609հանդէսL1608->L1609majorityL1610քննութեանL1609->L1610A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, Yw1344քննութեամբL1609->w1344Xw1343քննութեանցL1609->w1343D, H, I, J, L, O, W, ZWord1257ելցենL1610->Word1257A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, Yw1344->Word1257Xw1343->Word1257D, H, I, J, L, O, W, ZL1611յաղագսWord1257->L1611majorityWord1258ժամանակացL1611->Word1258majorityWord1260անցելոցն,Word1258->Word1260majorityWord1259անցելոցWord1258->Word1259A, C, E, Gw1348դիւրսWord1260->w1348Jer, KL1612դիւրաւWord1260->L1612B, Vw1347դիւրWord1260->w1347F, Xw1346դիւրւWord1260->w1346Yw1345դիւրեաւWord1260->w1345D, H, I, J, L, O, W, ZWord1259->L1612A, C, E, Gw1351աւգտակարեսցինw1348->w1351Kw1350աւգտակարասցենw1348->w1350Jerw1349աւգտակարեսցենL1612->w1349VL1613կարասցենL1612->L1613A, B, C, E, Gw1352տակաւw1347->w1352F, Xw1346->w1349Yw1345->L1613D, H, I, J, L, O, W, ZWord1261գտանելw1349->Word1261V, Yw1351->Word1261Kw1350->Word1261Jerw1353արասցենw1352->w1353F, XL1613->Word1261majorityw1353->Word1261F, XWord1263զժամսWord1261->Word1263majorityWord1262զժամWord1261->Word1262Jer, K, V, YL1614ևWord1263->L1614majorityWord1262->L1614Jer, K, V, YWord1265զժամանակL1614->Word1265KWord1264զժամանակս,L1614->Word1264majorityL1615ևWord1265->L1615KWord1264->L1615majorityL1616զկատարածL1615->L1616A, C, E, G, H, Jer, Ow1359զկտ՟ծL1615->w1359Ww1358զգործնL1615->w1358Kw1354զկտ՟ր՟ածL1615->w1354J, L, V, Yw1355զկոտորածL1615->w1355F, Xw1357զկատարածիL1615->w1357Bw1356զկտ՟ր՟ծL1615->w1356D, I, ZL1617բարկութեաննL1616->L1617A, C, E, G, H, Jer, Ow1359->L1617Ww1361բարկութեանw1358->w1361Kw1354->L1617J, L, V, Yw1355->w1361Xw1355->L1617Fw1360բարկութիւննw1357->w1360Bw1356->L1617D, I, ZL1618իw1360->L1618Bw1361->L1618K, XL1617->L1618majorityL1619վերայL1618->L1619majorityw1362ժամանակացL1619->w1362K, XL1620ժամանակացնL1619->L1620majorityWord1266գտանիցեն,w1362->Word1266K, XL1620->Word1266majorityL1621ևWord1266->L1621majorityL1622այնուL1621->L1622majorityw1364ևL1622->w1364Bw1363ևսL1622->w1363A, C, E, G, OL1623զմտաւL1622->L1623majorityw1364->L1623Bw1363->L1623A, C, E, G, OL1624ածեալL1623->L1624majorityw1365յիշեսցեսցենL1624->w1365FL1625յիշեսցենL1624->L1625majorityL1626զաստուածասաստw1365->L1626FL1625->L1626majorityWord1267բարկութիւնն՝L1626->Word1267majorityL1627զորսWord1267->L1627majorityw1366զորWord1267->w1366YL1628վասնL1627->L1628majorityw1366->L1628Yw1367մեղացL1628->w1367H, LL1629մեղացնL1628->L1629majorityWord1269մերոցw1367->Word1269H, LWord1270ընկալաքL1629->Word1270majorityWord1269->Word1270Hw1368ընկալայքWord1269->w1368LL1630զհատուցումնWord1270->L1630majorityw1368->L1630LL1631յարդարL1630->L1631A, B, E, F, G, Jer, Xw1369արդարադատէնL1630->w1369H, Lw1370յարդարադատէնL1630->w1370Cw1371արդարL1630->w1371D, I, J, K, O, V, W, Y, ZWord1271դատաւորէնL1631->Word1271A, B, E, F, G, Jer, XWord1272յաստուծոյ,w1369->Word1272H, Lw1370->Word1271Cw1371->Word1271D, I, J, K, O, V, W, Y, ZWord1274ԱստուծոյWord1271->Word1274JerWord1273աստուծոյWord1271->Word1273majorityWord1271->Word1272D, F, XL1632ևWord1274->L1632JerWord1273->L1632majorityWord1272->L1632D, F, H, L, XL1633վասնL1632->L1633majorityWord1276այսորիկL1633->Word1276majorityw1373այսոցիկL1633->w1373JerL1634կողմանցWord1276->L1634C, D, I, J, W, Zw1375ոմանցWord1276->w1375Gw1374զկողմանցWord1276->w1374H, Lw1376կողմանծWord1276->w1376F, XWord1275կողմանցWord1276->Word1275A, B, E, K, O, V, Yw1373->Word1275JerL1634->Word1275C, D, I, J, W, ZL1635զկորուստw1375->L1635Gw1374->Word1275Lw1374->L1635Hw1376->L1635F, XWord1275->L1635majorityWord1279հաւատացելոցL1635->Word1279majorityWord1278հաւատացելոցնL1635->Word1278A, B, C, E, GL1636ևWord1279->L1636majorityWord1278->L1636A, B, C, E, Gw1377զխրատL1636->w1377A, C, E, GWord1281ըզխրատսL1636->Word1281FWord1280զխրատսL1636->Word1280majorityL1637զորw1377->L1637A, C, E, GWord1281->L1637Fw1378զորսWord1280->w1378D, H, I, J, O, W, ZWord1280->L1637B, Jer, K, V, X, YL1638անաւրէնWord1280->L1638Lw1378->L1638D, H, I, J, O, W, Zw1379անաւրէննL1637->w1379BL1637->L1638A, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YL1639ազգաւw1379->L1639BL1638->L1639majorityL1640խրատեացL1639->L1640majorityw1380զըմեզL1640->w1380FL1641զմեզL1640->L1641majorityL1642տէրw1380->L1642Fw1381ՏէրL1641->w1381JerL1641->L1642majorityw1382Աստուածw1381->w1382JerL1643աստուածL1642->L1643majorityWord1282մեր.L1643->Word1282majorityw1382->Word1282JerL1644ևWord1282->L1644majorityw1383ահայL1644->w1383D, F, I, J, ZWord1283ահաL1644->Word1283majorityL1645որw1383->L1645D, F, I, J, ZWord1283->L1645A, B, C, E, G, Jer, K, O, V, W, Yw1384որոցWord1283->w1384Xw1385զորWord1283->w1385H, LWord1284ոչL1645->Word1284majorityL1646կամեցաքw1384->L1646Xw1385->Word1284H, LWord1284->L1646majorityWord1285զսպառնալիսնL1646->Word1285majorityL1647ևWord1285->L1647majorityL1648զխրատնL1647->L1648majorityw1387ըզխրատնL1647->w1387JL1649աստուծոյL1648->L1649majorityw1388ԱստուծոյL1648->w1388Jerw1387->L1649JL1650մոռացուցանելL1649->L1650majorityw1389մոռացանուցանելL1649->w1389Fw1388->L1650JerL1651իL1650->L1651majorityw1389->L1651FL1652վերայL1651->L1652majorityWord1286մեր։L1652->Word1286majorityWord1287ԱրդWord1286->Word1287majorityL1653արժանWord1287->L1653majorityL1654էL1653->L1654majorityw1390մեզL1654->w1390YL1655միշտL1654->L1655majorityw1390->L1655YL1656ևL1655->L1656majorityL1657հանապազL1656->L1657majorityL1658լսելL1657->L1658majorityL1659զխրատնL1657->L1659Lw1391խրատնL1658->w1391XL1658->L1659majorityWord1288աստուծոյw1391->Word1288Xw1392ԱստուծոյL1659->w1392JerL1659->Word1288majorityWord1289մերոյ,w1392->Word1289JerWord1291լսելWord1288->Word1291LWord1290մերոWord1288->Word1290V, WWord1288->Word1289majorityL1660ևWord1288->L1660KWord1291->L1660LWord1290->L1660V, WWord1289->L1660majorityw1393մեքL1660->w1393KL1661դարձեալL1660->L1661majorityw1393->L1661KL1662իL1661->L1662majorityWord1292նոյնL1662->Word1292majorityw1394պատուհասWord1292->w1394D, F, H, I, J, Jer, L, O, W, X, ZL1663պատուհասնWord1292->L1663A, B, C, E, G, K, V, YL1664մեղացw1394->L1664Iw1395մեղացնw1394->w1395D, F, H, J, Jer, L, O, W, X, ZL1663->L1664A, B, C, E, G, V, YWord1293դեգերիմքL1663->Word1293KL1665դեգերեալL1664->L1665A, B, C, E, G, I, V, Yw1395->L1665D, F, H, J, Jer, L, O, W, Zw1396դգերեալw1395->w1396Xw1397զորսWord1293->w1397KWord1294շիջիմքL1665->Word1294BWord1295շրջիմք,L1665->Word1295majorityw1396->Word1295XWord1294->w1397BL1666զորWord1295->L1666H, LWord1295->w1397majorityL1667ընկալաքL1666->L1667Hw1398ընկալայքL1666->w1398Lw1397->L1667majorityL1668ըստL1667->L1668majorityw1398->L1668LL1669արժանեացL1668->L1669majorityw1399արժանեացնL1668->w1399H, LWord1296մերոցL1669->Word1296majorityw1399->Word1296H, LWord1298զհատուցումն.Word1296->Word1298majorityWord1297զհատուցումընWord1296->Word1297Fw1401նայWord1298->w1401J, Y, Zw1400ՆաWord1298->w1400Jer, KWord1299նաWord1298->Word1299majorityw1402ՆայWord1298->w1402DWord1297->Word1299FL1670ևw1401->L1670J, Y, Zw1400->L1670Jer, KWord1299->L1670majorityw1402->L1670DL1671այլL1670->L1671majorityL1672ևսL1671->L1672majorityw1403ունիքL1672->w1403XL1673ունիմքL1672->L1673majorityL1674ասելL1672->L1674Kw1403->L1674XL1673->L1674majorityL1675ձեզL1674->L1675majorityWord1304ամացL1675->Word1304majorityWord1305ութսնիցWord1304->Word1305majorityWord1306ութսունիցWord1304->Word1306KL1676զաշխատութենէWord1304->L1676XWord1305->L1676majorityw1404զաշխատութիւնWord1305->w1404H, LWord1306->L1676Kw1405մաթէոսL1676->w1405F, Xw1407ՄատթէոսիL1676->w1407JerWord1307մատթէոսիL1676->Word1307A, C, E, G, K, V, Yw1406մաթէոսիL1676->w1406B, D, I, J, O, W, Zw1404->Word1307H, LWord1308ուռհայեցոյw1405->Word1308Fw1410ուռհաեցոw1405->w1410Xw1409Ուռհայեցւոյw1407->w1409JerWord1307->Word1308YWord1312ուռհայեցւոյWord1307->Word1312A, C, E, G, KWord1309յուռհայեցոյWord1307->Word1309VWord1310յուռհայուWord1307->Word1310H, Lw1408ուռհացոյw1406->w1408B, OWord1311յուռհացոյw1406->Word1311I, J, Zw1406->Word1309Dw1411յուռհաեցոw1406->w1411WL1677ևw1408->L1677B, OWord1308->L1677F, YWord1312->L1677A, C, E, G, KWord1311->L1677I, J, ZWord1309->L1677D, Vw1410->L1677XWord1310->L1677H, Lw1409->L1677Jerw1411->L1677WL1678վանացL1677->L1678majorityWord1314իրիցուL1678->Word1314A, C, D, E, G, I, K, XWord1313երիցու։L1678->Word1313B, F, H, J, Jer, L, O, V, W, Y, ZWord1314->#SUBEND#A, C, D, E, G, I, K, XWord1313->#SUBEND#B, F, H, J, Jer, L, O, V, W, Y, Z