Ժամանակագրութիւն Մատթէոսի Ուռհայեցւոյ

Excerpts from the Chronicle of Matthew of Edessa

Main

About the Chronicle

About this edition

Text and translations

Source witnesses

Second prophecy of Yovhannēs Kozeṙn, Armenian era 485 (1036/7)

Յայսմ տոմարիս և ի թուականութեանս հայոց 485, խաւարեցաւ արեգակն ահաւոր և սոսկալի տեսլեամբ։ Վասն զի զոր աւրինակ եղև խաւարեալ ի խաչելութեանն քրիստոսի, նոյն աւրինակաւ ծածկեաց զլոյսն իւր և խաւար զգեցաւ. և լուսաւորքն աշխարհիս ի մութն և ի սեաւ դարձան, և ամենայն երկինք իբրև զկամար կապեցաւ խաւարաւն, և եղև սևացեալ արեգակն ի մէջ աւրէի, և ամենայն աստեղքն առ հասարակ երևէին որպէս ի մէջ գիշերի, և սաստկացաւ խաւարն և մութն. և գոչեաց առ հասարակ ամենայն արարածք, և հնչեցին ամենայն լերինք և բլուրք, և դողաց սասանելով լերինք և ամենայն ապառաժք, և երերալով ծփայր համատարած մեծ ծովն ովկիանոս, և սուգ առեալ լայր զամենայն որդիս մարդկան։ Եւ եղև ի տեսանել զայս ամենայն որդւոց մարդկան, ահաբեկեալ լինէին յերկիւղէն որպէս զմեռեալ։

In this reckoning and in 485 of the Armenian era, the sun was darkened in a terrible and marvellous spectacle. For just as it had been darkened in this manner at the crucifixion of Christ, in this same way its light was hidden and it was clothed in shadow; and the lights of this world turned to obscurity and blackness, and all the heavens like a vaulted arch were bound in darkness, and the sun became blackened at midday, and all the stars appeared together as if in the middle of the night, and the darkness and obscurity intensified. And all creatures cried out together, and all the mountains and hills resounded, and the mountains and all the rocks shook with trembling, and the great boundless ocean sea undulated with trembling and, sinking into grief, mourned all the sons of man. And it happened that when the sons of man saw all this, they were terrified from fear like dead men.

Յայնժամ լայր որդի առ հայր իւր, և լայր հայր ի վերայ որդւոց իւրոց. տղայք զարհուրեալք ի յահէն անկանէին ի գիրկս ծնողացն. մարքն աղէտեալ սաստիկ վառմամբ իբրև հրով, լային զտղայս իւրեանց. և այսպէս ահաբեկեալ կային ամենայն արարածք, և յերկիւղէն պաշարեալ կային և ելս իրացն ոչ գտանէին. ընդ սոսկալի նշանն զարհուրեալ հիանային և ահաբեկեալ կային առ հասարակ։

Then a son cried for his father, and a father cried over his sons; young children frightened from fear fell into the arms of their parents; the mothers, made miserable with a severe inflammation like fire, cried for their children. And thus all creatures were terrified, and they were besieged by fear and they could not find a way out; they wondered fearfully at the marvellous sign, and were terrified all alike.

Յայնժամ տէր պետրոս հայրապետն հայոց և թագաւորն յովհաննէս յուղարկեալ առս փառաւորս առ սուրբ վարդապետն հայոց յովհաննէս, որ կոչէին կոզեռն, վասն զի ի նմանէ գիտասցեն զմեկնութիւն մեծ նշանին, զի էր այր սուրբ և սքանչելի ճգնութեամբ զարդարեալ, և մեկնիչ հին և նոր կտակարանացն աստուծոյ, լցեալ վարդապետական շնորհաւք։ Իսկ որք առաքեցան առ վարդապետն հայոց՝ գրիգոր մագիստրոսն որդին վասակայ և հայկազն մեծն սարգիս և այլք ոմանք յազատաց տանն հայոց և այլք ի քահանայիցն, զի զերկրորդելն ահաւոր նշանին գիտասցեն։

Then Lord Petros the hayrapet of the Armenians and the king Yovhannēs sent respected men to the holy vardapet of the Armenians Yovhannēs, who was called Kozeṙn, so that they might find out from him an interpretation of the great sign, for he was a holy man and adorned with wondrous asceticism, and was an interpreter of the old and new testaments of God, filled with scholarly grace. Indeed Grigor Magistros the son of Vasak and the great Haykazn Sargis and other nobles of the Armenian nation and other priests were sent to the Armenian vardapet , so that they might understand the repetition of the frightening sign.

Եւ եղև իբրև գնացին առ վարդապետն հայոց, գտանէին զնա զի դարձեալ կայր ի գետինն երեսք ի վայր ի խոր տրտմութեան, և թացեալ լինէր արտասուաւք զգետինն. և ի սաստկութենէ լալոյն և ի դառն հառաչանացն որ ելանէր ի բերանոյ նորա, ոչ ոք իշխէր ինչ հարցանել ցնա, վասն զի տեսանէին զնա ի խորին սուգս և յահագին տրտմութեանս, և անդադար հեղոյր զարտասուսն և կոծէր զկուրծս իւր. և յայնժամ նստան իշխանքն հայոց մերձ առ վարդապետն յովհաննէս, և զվեց ժամ աւուրն ոչինչ համարձակեցան խաւսել և հարցանել վասն ահաւոր նշանին, և լային առ հասարակ ամենայն եկեալքն առ նա։

And it happened that when they went to the Armenian vardapet , they found that again he was face-down on the ground in deep sorrow, and the ground had become wet with [his] tears; and because of the severity of his grief and the bitter sighs which came from his mouth, no one presumed to ask him anything, because they saw him in deep grief and in this frightful sorrow, and his tears flowed unceasingly and he beat his breast. And then the Armenian princes sat near the vardapet Yovhannēs, and up to the sixth hour of the day they did not dare to say anything or to ask about the frightful sign, and all those who had come to him wept together.

Յայնժամ իբրև ետես վարդապետն հայոց զողբումն ամենայն եկելոցն, բացեալ զբերանն իւր սկսաւ խաւսել հառաչանաւք և բազում արտասուաւք, և սկսաւ լալ զամենայն ազգս հաւատացելոցն, լայր և զկարգ քահանայական, և զեղծումն սրբութեան սրբոյ խորհրդոյն, լայր և զեկեղեցի աստուծոյ և զքակտումն պատուիրանացն որ ի նմա ծածկեալ կան աստուածեղէնքն։

Then when the Armenian vardapet saw the lamentation of all those who had come, opening his mouth he began to speak with sighs and many tears and he began to weep for all the nations of the faithful; and he wept for the priestly order and the decay in sanctity of the holy sacrament, and he wept for the church of God and the destruction of the commandments, in which the divine is concealed.

Եւ սկսաւ այսպէս ասել ցիշխանսն հայոց. «ո՜վ փառաւոր որդիք իմ, լուարուք զբանս զայս ի վիրաւոր և ի վշտագնեալ յովհաննիսէ. զի ահա այսաւր լցան հազար ամ չարչարանաց խաչելութեանն քրիստոսի, և արձակմանն անաւրէն բելիարայ, զոր կապեալ էր զնա փրկիչն ի յորդանան գետ, զոր յառաջին նշանէն ցուցաւ մեզ յառաջ քան զչորեքտասան ամն, զորս ասացաք. և այժմ դարձեալ երկրորդեաց, զի նախ երկինք պատառեցաւ, և երկիրս մթացաւ. և ահա յայսմ ամի լուսաւորքդ խաւարեցան և արարածք ահաբեկեցան. վասն զի յայսմհետէ ամենայն ազգք հաւատացելոց քրիստոսի ի խաւարի շրջելոց են, զի այսուհետև խաւարին կարգք սուրբ եկեղեցւոյ քրիստոսի յամենայն ազգաց հաւատացելոց. թուլանան ի պահոց և յաղաւթից, պակասին յոյս հանդերձելոցն, երկիւղ դատաստանին աստուծոյ արհամարհի, բառնայ ճշմարիտ հաւատք յամենայն ազգաց, տկարանայ աստուածպաշտութիւնն, ատեն զպատուիրանն աստուծոյ, դիմադարձ լինին բանից սուրբ աւետարանին քրիստոսի. ամենայն ոք հակառակ գտանին սրբոց պատուիրանացն աստուծոյ, արհամարհեն զբանս սուրբ վարդապետացն, անգոսնեն և զհրամանս կանոնաց սրբոց հայրապետացն. և այնու բազումք անկանին ի բարձրութենէ հաւատոց և ատեն զդրունս սուրբ եկեղեցւոյ, և ի ծուլութենէ պահոցն և աղաւթիցն կուրանան յաստուածպաշտութեանցն. բազումք մտանեն ընդ լծով անիծից, վասն զի ոչ հաւանին խրատու աստուածեղէն բանիցն սուրբ առաջնորդացն. որդիք անիծանին ի ծնողաց իւրեանց առ ի ոչ հնազանդութենէ զաւակաց, ծնողքն չարչարին ի ծննդոց իւրեանց, ցամաքեսցի գութ սիրոյ բարեկամաց ի հարց և ի զաւակաց։ Եւ ահա յայսմհետէ բազում հերձուածք մտանեն յեկեղեցի աստուծոյ ի ծուլութենէ հայրապետացն, վասն զի թուլամորթին և տկարանան և հաւատոյ քննութիւն ոչ առնեն և կան յիմարեալք։ Յաղագս արծաթոյն թողուն ի բաց զհաւատն, և պակասին աւրհներգութիւնք ի տանէն աստուծոյ. երկիւղ և ահ սոսկալի դատաստանին աստուծոյ յաւուրն ահաւորի որ լինելոց է՝ փարատեալ խափանին յամենայն մտաց. մոռանան զհատուցումն արդարոցն և մեղաւորացն, վասն զի մեղսասէրք և ցանկացողք լինելոց են չար ճանապարհին. փափագանաւք երթան ի մեղաց ժողովարանն, զի ահա ի թագաւորաց և յիշխանաց և յառաջնորդաց՝ ապականելոց է երկիր։ Առաջնորդք և իշխանք լինելոց են կաշառասէրք և ստախաւսք և սուտերդմունք, և ի ձեռս կաշառացն թիւրեն զդատաստանս իրաւանց աղքատին. և յաղագս այսորիկ առաւել բարկանայ աստուած ի վերայ նոցա, զի զառաջնորդութիւնն և զիշխանութիւնն ընդ երեսաց վարեն, և ոչ ըստ աստուծոյ։ Եւ տիրեալ իշխանաբար ի վերայ վիճակին, և ոչ ահիւն աստուծոյ հովուել և ուսուցանել, որպէս պատուիրեաց սուրբ առաքեալն պաւղոս։ Իշխանք և դատաւորք պոռնկասէրք առաւել քան աստուածասէրք, և ատեցողք լինին սուրբ ամուսնութեանն, և փակին ընդ պոռնկութեամբ ախտին, և սիրեն զկորուստ նմանեաց իւրեանց. մեծարեն զմատնիչսն և զգողսն, յափշտակեն անիրաւաբար զաշխատողացն զինչսն, անողորմ ի վերայ ուղիղ դատաստանացն։ Որդեակք իմ, ահա յայսմհետէ ի հակառակութենէ առաջնորդաց փակելոց են դրունք սուրբ եկեղեցւոյ, և վերանան սրբութեան կարգք յամենայն ազգէ, և յաղագս արծաթսիրութեան տան ձեռնադրութիւն բազում անարժանից, և զամենայն պղծեալսն ածեն ի կարգ քահանայութեան։ Եւ յայնժամ պատարագի քրիստոս ի ձեռն անարժան քահանայից, և բազումք անարժանութեամբ հաղորդին ի նմանէ, ոչ եթէ ի փրկութիւն այլ ի դատապարտութիւն և ի կորուստ հոգւոյն. և ուր ուրեք կայ ճշմարիտ պատարագող քրիստոսի սուրբ խորհրդոյն յազգս ազգս, որ ի ձեռս նոցա ողորմի աստուած աշխարհի։

And he began to speak thus to the Armenian princes: "O my glorious sons, listen to these words from the wounded and afflicted Yovhannēs; for behold today 1000 years have passed since the tortures of the crucifixion of Christ, and the release of the wicked Belial, whom the Saviour had bound in the Jordan river, which was shown to us by the first sign more than fourteen years ago, about which we spoke. And now it has repeated, for first the heavens were torn apart and the earth was darkened. And behold in this year the stars have been obscured and all creatures were frightened, because henceforth all the nations of the faithful in Christ shall be turned to darkness; for hereafter the ranks of the holy church of Christ are obscured in all the nations of the faithful. They weaken [and turn away] from fasting and prayer, they lack hope for the future, fear of the judgement of God is disdained, the true faith disappears from all nations, the worship of God weakens, they despise the commandments of God, they become disobedient to the words of the holy Gospel of Christ; they all show themselves opposed to the holy commandments of God, they disdain the words of the holy vardapets , and they mock the instructions of the canons of the holy hayrapets , and thus many fall from the height of faith and despise the doors of the holy church, and because of their laziness in fasting and prayer they become blind to the worship of God. Many come under the yoke of curses, because they do not heed the advice of the divine words of the holy fathers. Sons are cursed by their parents for their lack of filial submission, parents are tormented by their offspring; the compassion of loving friendship shall dry up from fathers and from children. And behold henceforth many schisms enter the church of God through the idleness of the hayrapets , because they grow feeble and weaken and fail to make an examination of their faith and lose their minds. They put aside the faith on account of money, and the singing of hymns ceases in the house of God; fear and dreadful awe of the judgement of God, on the frightful day which is to come, is dispersed and blocked from every mind. They forget the recompense of the righteous and the sinful, because they will become sin-loving and covetous of evil ways. They come through their desires to the meeting-hall of sins, for behold the earth will be corrupted by kings and princes and leaders. The leaders and princes will become bribe-lovers and liars and perjurers, and by means of their bribe-taking they pervert justice concerning the rights of the poor. And because of this God is even more provoked to anger against them, for they cultivate their governance and rule for [earthly] recognition and not agreeably to God. And they rule imperiously over their district[s], neither guiding nor teaching with the fear of God, as the holy apostle Paul commanded. Princes and judges [will be] more whore-loving than God-loving and they come to despise holy matrimony, and they surround themselves with vice through fornication, and embrace the destruction of their own peers. They glorify traitors and thieves, they unjustly plunder the possessions of the working people, [they are] merciless concerning upright judgements. My sons, behold henceforth the doors of the holy church will be shut due to the hostility of the leaders, and the ranks of the holy will disappear from every nation; and out of avarice they give consecration to many unworthy men and bring all the impure men into the ranks of the priesthood. And then Christ is celebrated in the Mass by the unworthy priests, and many take communion from Him unworthily, not for salvation but for damnation and loss of the soul. And wherever throughout the nations there is a true celebrant of the holy mystery of Christ, through him God has mercy on the land.

Որդեակք, զսուրբսն և զառաքինիսն վիրաւորեն, և զանարատն դարձուցանեն ի քահանայութենէ առ ի չունելոյ արծաթ, ոչ տան զձեռնադրութիւն. և որպէս ասացաք յառաջ քան զչորէքտասան ամն ի լինելոյ միւսումն նշանին, եթէ պակասին բազումք ի հաւատոց աստուածպաշտութեանց, վասն զի բազումք ի քահանայից և ի կրաւնաւորաց՝ թուլամորթին կրաւնից իւրեանց. լինելոց են ցանկասէրք ախտից, փափագողք, որոճալով որոճեն զերգս դիւական. կրաւնաւորքն փախչին յանապատէն և ատեն զսուրբ երամս ճգնաւորացն, և զվարս առաջին կրաւնաւորացն ատեալ անարգեն. լինիցին խանգարիչք կարգաց և կրաւնից. փախչին ի ձայնէ սաղմոսերգութեանցն աստուծոյ։ Այս ամենայն լինելոց է, որդեակք իմ, յազգս այս յղփանան առաջնորդք աշխարհի արծաթսիրութեամբ, և զամենայն անկեալս և զորոշեալս ի շնորհաց որդւոյն աստուծոյ յառաջ կոչեն և ածեն զնոսա ի կարգս քահանայական, և զամենայն մերժեալսն՝ գլուխ և առաջնորդ կացուցանեն ի վերայ ժողովրդեանն աստուծոյ. և ոչ գիտեն զինչ գործեն, վասն զի կուրանան ի սաստկութենէ արծաթսիրութեանն։ Եւ առաւել ունիմ ասել զայս, զի ահա յայսմհետէ մեծաւ խոցմամբ վիրաւորելոց է քրիստոս յանարժան քահանայից, քան զխաչիլն և զչարչարիլն ի հրէիցն, զի պակասն ի նոցանէ վճարելոց է ի սոցանէ. և լսելոց է եթէ «Ընկեր, վասն որո՞յ մտեր յայս հարսանիսս։» Յայնժամ կապեալ ոտիւք և կապեալ ձեռաւք հանեն զնա ի խաւարն արտաքին, և զոր ժողովեացն կուտի կորստեամբ ի վերայ նորա։

Sons, they wound the holy and the virtuous, and they turn away the pure from the priesthood for want of money, they do not give consecration [to them]. And as we said fourteen years ago at the appearance of the other sign, many slacken from the faith of the worship of God, because many of the priests and monks weaken from their monastic lives. They will come to desire vice; in their musings they ponder diabolical deeds. Monks flee from the hermitages and shun the holy company of hermits, and disdain and despise the customs of the early monks; they will become disturbers of the holy orders and of monastic ways; they flee from the sound of the singing of psalms to God. All these things will occur, my sons; in this nation the leaders of the land will overflow with avarice, and they call forward all the fallen and those separated from the grace of the Son of God and put them in the priestly orders, and they establish all these wretched ones as head and principal over the assembly of God; and they know not what they do, because they are blinded by the intensity of their avarice. And moreover I have this to say: that behold henceforth Christ will be afflicted with a great wound by unworthy priests, greater than his crucifixion and torture by the Jews, for what was omitted by them will be accomplished by these; and one will hear, "Friend, why have you come to this wedding?" Then, tying him by the feet and tying him by the hands, they drag him to the outer darkness, and his possessions are heaped in perdition upon him.

Որդեակք իմ, ահա այս ամենայն լինելոց է ի յետին ժամանակս, զի արձակեցաւ սատանայ ի հազար ամէ կապանացն զոր կապեաց քրիստոս խաչիւն իւրով. և յայսմհետէ երևեսցին ճշմարիտ հաւատացեալքն քրիստոսի՝ կալով ընդդէմ նորա ի պատերազմ, զի ունի պատերազմել ընդ սուրբսն՝ որք պատուիրանաւն աստուծոյ պահպանեալ կան ի կարգս ճշմարիտ խոստովանութեանն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, որք կան յազգս ազգս։ Այսուհետև լինին յարձակմունք այլազգեաց՝ անիծեալ որդւոցն քամայ, պիղծ զաւրքն թուրքաց, ի վերայ ազգաց քրիստոնէից, և ի սուր սուսերի մաշի ամենայն երկիր. սովով և գերութեամբ անցանէ ամենայն ազգ հաւատացելոցն քրիստոսի. յանմարդ դառնան բազում գաւառք. բառնալոց է զաւրութիւնք սրբոց յերկրէ. քակտին բազում եկեղեցիք ի հիմանց. խափանեսցի խորհուրդ խաչին քրիստոսի. ի բազմանալ անաւրէնութեանցն խափանին տաւնախմբութիւնք սրբոցն։ Գրգռին որդիք ընդ հարս, ատեցողք լինին հարք առ որդիս, յարիցեն եղբարք ի վերայ միմեանց, սպանութեամբ և արեան հեղութեամբ ջանան կորուսանել զիրեարս։ Ուրանան զգութ և զսէր եղբայրութեանն, ցամաքեսցի արիւն եղբայրութեան նոցա, և այսպիսի գործովք հաւասարակից լինին անաւրինացն. և յազգաց անաւրինաց ծփի երկիր, և ցաւղ արեան զգենուն բոյսք անդաստանաց, և զամս վաթսուն սրով և գերութեամբ աւերելոց է երկիր։

My sons, behold all this will happen in the final era; for Satan whom Christ bound with his cross has been freed from his thousand-year bonds; and henceforth true believers in Christ will appear standing against him in battle, for he must battle against the saints who, protected by the commandment of God, stand in the ranks of the true confession of Christ our God, and who exist throughout all nations. Hereafter there are invasions by foreigners, the cursed sons of Kʿam, the filthy forces of the Turks, upon the Christian nations, and all the earth is consumed by the edge of the sword. All the nations of the faithful in Christ pass through famine and captivity. Many districts become depopulated. The power of the saints will disappear from the earth. Many churches are razed to their foundations. The mystery of Christ's cross will be suppressed. As impiety proliferates, the feast days of the saints will be suppressed. Sons are provoked against fathers, fathers develop hatred toward sons, brothers will arise against each other, through murder and bloodshed they strive to destroy one another. They deny the compassion and love of brotherhood, the blood of their brotherhood will dry up, and through such deeds they become like the infidel. And the land is troubled by infidel nations, and the plants of the field are clothed in bloody dew, and for 60 years the earth will be desolated through sword and captivity.

Եւ յայնժամ ելցեն ազգն արիականքն որք են ֆռանգ, և բազմութեամբ զաւրաւք առցեն զսուրբ քաղաքն Երուսաղէմ, և ազատի ի ծառայութենէ սուրբ գերեզմանն աստուածընկալ։

And then the nation of valiant ones will come, known as Franks, and with a multitude of troops they will take the holy city Jerusalem, and the holy tomb that held God is freed from captivity.

Եւ զկնի այսորիկ զամս յիսուն տագնապի երկիր սրով և գերութեամբ ի զաւրացն պարսից, և ևթնապատիկ առաւել քան զորս յառաջ կրեցին հաւատացեալքն, և ահաբեկին ամենայն ազգք հաւատացելոց քրիստոսի. և ի բազմութենէ նեղութեանցն յուսահատին զաւրք Հռոմայեցւոց. բազում անցումն և կոտորած կրեն յազգէն պարսից, և ընտիր ընտիրս ի քաջ զաւրականացն խողխողեն սրով և գերութեամբ, մինչև ի փրկութենէ յուսահատին զաւրքն հռոմայեցւոց։ Եւ զկնի յիսուն ամացն սկիզբն առնուն ի զաւրանալ առ սակաւ սակաւ. և ուր ուրեք լինի մնացեալ յառաջին գնդէն, և ամ յամէ յառաջ գան և հաստատին իբրև տեղապահ գոլով աշխարհաց և գաւառաց։

And after this the earth is ravaged for 50 years by the forces of the Persians through sword and captivity, and [it will be] seven times more than what the faithful have already suffered, and all the nations of the faithful in Christ are terrified. And the forces of the Romans will be in despair over the multitude of tribulations. They suffer much death and massacre at the hands of the Persian nation; they slaughter the most elite of the brave soldiers with sword and captivity, until the Roman forces despair of salvation. And after fifty years they begin to strengthen little by little; and wherever there are remnants of the former armies, year after year they advance and settle as lieutenants in the lands and districts.

Եւ յայնժամ որպէս ի քնոյ զարթուցեալ՝ լինի թագաւորն հռոմայեցւոց, և հասանէ որպէս զարծուի ի վերայ զաւրացն պարսից ահագին բազմութեամբ՝ որպէս զաւազ առ եզր ծովու։ Ելցէ որպէս զհուր բորբոքեալ, և յահէ նորա դողան ամենայն արարածք, և պարսիկք և ամենայն զաւրք այլազգեացն արասցեն զփախուստ իւրեանց յայնկոյս մեծ գետոյն ջահունից։

Then as if waking from sleep the king of the Romans arises and comes like an eagle against the Persian forces with a fearful multitude like sand on the shore of the sea. He will come inflamed like fire, and out of fear of him all creatures tremble, and the Persians and all the foreign forces shall take their flight to the other side of the great Gihon river.

Եւ յայնժամ թագաւորն հռոմայեցւոց տիրելով տիրէ ամենայն աշխարհի զամս բազումս, և նորոգումն առնու ամենայն երկիր, և շինութեան հիմն արկանի, և այնպէս նորանայ նա որպէս զկնի ջրհեղեղին. բազմանան ծնունդք մարդկան և անասնոց, բղխեսցեն աղբերք զգնացս ջրոց, պտղաբերին անդաստանք առաւել քան զառաջինն։ Եւ այնուհետև անկանի սով ի աշխարհն պարսից զբազում ամս, մինչև յարձակեալ զմիմեանս ուտիցեն։ Եւ յահէ զաւրութեան թագաւորին հռոմայեցւոց բազում իշխանք պարսից ելցեն ի քաղաքաց և ի գաւառաց իւրեանց, և առանց պատերազմի զփախուստ արասցեն յայնկոյս ջահուն գետոյ. և զամենայն ժողովս մթերից իւրեանց զամաց բազմաց՝ զոսկւոյ և զարծաթոյ, և զամենայն բազմութիւն գանձուցն որպէս զհող կամ զքարակոյտս, այնչափ համարով առցեն յաշխարհէն պարսից, և բարձեալ տարցեն յաշխարհն հռոմայեցւոց. և զամենայն մանկունս և զաղջկունս և զկանայս տարցեն ի գերութիւն յաշխարհն հռոմայեցւոց. աւերակ և անմարդ լինելոց է տունն պարսից ի զաւրացն հռոմայեցւոց, և հաստատի ամենայն իշխանութիւն երկրի ի ներքոյ ձեռին թագաւորին հռոմայեցւոց։

And then the Roman king will take and rule the whole land for many years; and all the earth will receive renewal, and the foundation for building will be laid, and so it will be renewed like after the flood. The offspring of men and beasts multiply, fountains will gush forth streams of water, the fields bear more fruit than before. And thereafter famine will fall on the Persian land for many years, until they attack and consume each other. And out of fear of the might of the Roman king many Persian princes will leave their cities and districts, and will take flight without a battle to the other side of the Gihon river. And [the Romans] will take all their collections of gold and silver accumulated over many years, and all the multitude of treasures [heaped up] like dirt or piles of stones in such measure, from the Persian land, and bear them off to the Roman land. And they will take all the boys and girls and women to the Roman land in captivity. The nation of the Persians will become desolate and depopulated by the forces of the Romans, and all the sovereignty of the earth will settle in the hand of the Roman king.'

Զայս այսպէս ասաց սուրբ վարդապետն յովհաննէս, և արձակեալ յուղարկեաց զիշխանսն հայոց խաղաղութեամբ, և գնացին յաշխարհն իւրեանց։

Thus spoke the holy vardapet Yovhannēs and, letting them go, sent the Armenian princes away in peace, and they went to their own land.

 
[x]

Stemma for the Chronicle

stemmaHHM3071M3071H->M3071LLH->LM3520M3520OOγγγ->HJJγ->JZZγ->ZDDγ->DWWγ->WXXV986V986X->V986M2644M2644βββ->Oβ->γFFβ->Fδδβ->δεεβ->εVVV->V986KKV->KYYV->Yααα->βAAα->AJerJerF->XBBBz644Bz644δ->M3520δ->M2644δ->Vδ->Jerδ->DIIJ->IZ->V986ε->Bε->AK->Bz644Y->V986

Variant graph for Second prophecy of Yovhannēs Kozeṙn, Armenian era 485 (1036/7)

Tradition#SUBSTART#...Word202Յայսմ#SUBSTART#->Word202majority#SUBEND#...#SILENT##SUBEND#->#SILENT#Word205տումարիսWord202->Word205A, B, C, E, F, G, J, X, YWord203տոմարիսWord202->Word203D, I, O, W, ZWord204տաւմարիսWord202->Word204H, Jer, K, L, VL460ևWord205->L460A, B, C, E, F, G, J, X, YWord203->L460D, I, O, W, ZWord204->L460H, Jer, L, Vw72թվականութեանսWord204->w72KL461իL460->L461majorityL460->w72Ww71թւականութեանսL461->w71ZL461->w72A, C, D, E, G, Jer, L, V, YL462թուականութեանսL461->L462B, F, H, I, J, O, XL463հայոցw71->L463Zw72->L463A, C, D, E, G, K, L, V, Yw73Հայոցw72->w73Jerw74հաոցw72->w74WL462->L463B, F, H, I, J, O, XWord206485,L463->Word206majorityw73->Word206Jerw74->Word206WWord207ամիWord206->Word207YWord208ամինWord206->Word208F, V, Xw75ԽաւարեցաւWord206->w75KL464խաւարեցաւWord206->L464majorityWord207->L464YWord208->L464F, V, XWord209արեգակնw75->Word209KL464->Word209majorityw76արեգակննL464->w76Ow77ևWord209->w77D, H, I, J, L, W, ZL465ահաւորWord209->L465A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, X, Yw76->L465Ow77->L465D, H, I, J, L, W, ZL466ևL465->L466majorityL467սոսկալիL465->L467H, I, J, Lw78սաստիկL466->w78DL466->L467majorityw78->L467DWord210տեսլեամբ։L467->Word210majorityw79վասնWord210->w79majorityL468ՎասնWord210->L468JerL469զորWord210->L469KWord211զիw79->Word211majorityL468->Word211Jerw82զորինակWord211->w82Ww81զիWord211->w81YWord211->L469majorityL470եղևw82->L470Ww81->L469YWord213աւրինակL469->Word213majorityWord213->L470majorityWord214խաւարեալWord213->Word214Xw84խաւարեալնL470->w84WL470->Word214majorityL471իw84->L471Ww86եղևWord214->w86XWord214->L471majorityw86->L471XL472խաչելութեաննL471->L472majorityWord215ՔրիստոսիL472->Word215JerWord216քրիստոսի,L472->Word216majorityL473նոյնWord215->L473JerWord216->L473majorityw87ՆոյնWord216->w87KL474աւրինակաւL473->L474majorityw88աւրինակL473->w88B, Jerw87->L474KL475ծածկեացL474->L475majorityw89ծածկեալL474->w89H, Lw88->L475B, Jerw91զլոյսL475->w91XL476զլոյսնL475->L476majorityw90եղևw89->w90H, LWord217իւրw91->Word217XL476->Word217majorityw92լոյսw90->w92H, Lw92->Word217H, Lw93յայսմWord217->w93H, LL477ևWord217->L477majorityw94ժամանակիw93->w94H, Lw94->L477H, Lw95զխաւարեցաւL477->w95IL478խաւարL477->L478majorityWord218զխաւարեցգեցաւL477->Word218JL479ևw95->L479IWord220զգեցաւ.L478->Word220majorityWord219ըսգեցաւL478->Word219OWord218->L479JWord220->L479majorityWord219->L479OL480լուսաւորքնL479->L480A, B, C, E, G, Jer, Ww97լուսաւորքL479->w97majorityWord221աշխարհիսL480->Word221A, B, C, E, G, Jer, Ww98յաշխարհսw97->w98Dw99յաշխարհիսw97->w99Xw97->Word221F, H, I, J, K, L, O, V, Y, ZL481իw98->L481Dw99->L481XWord221->L481majorityw100զմութնWord221->w100KL482մութնL481->L482majorityw101զգեցեալw100->w101KL483ևL482->L483majorityL485սեաւw101->L485KL484իL483->L484A, C, E, G, H, LL483->L485majorityL484->L485A, C, E, G, H, LWord223դարձաւL485->Word223B, D, H, I, J, L, O, W, ZWord222դարձան,L485->Word222A, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YL486ևWord223->L486B, D, H, I, J, L, O, W, ZWord222->L486A, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YL487ամենայնL486->L487majorityL488երկինքL487->L488majorityL489իբրևL488->L489majorityw102զըկամարL489->w102FL490զկամարL489->L490majorityw103ըզկամարL489->w103IL491կապեցաւw102->L491Fw104կամարL490->w104A, B, C, E, GL490->L491majorityw103->L491Iw104->L491A, B, C, E, GWord225խաւարաւն,L491->Word225majorityWord226խաւարնL491->Word226B, H, L, WWord224խաւառնL491->Word224I, JL492ևWord225->L492majorityWord226->L492B, H, L, WWord224->L492I, JL493եղևL492->L493majorityw105սեաւացեալL493->w105D, I, J, W, ZWord227սևացեալL493->Word227majorityWord228արեգակնw105->Word228Ww107արեգակննw105->w107I, Jw106արեգականնw105->w106D, ZWord227->Word228majorityWord227->w106OL494իWord228->L494majorityw107->L494I, Jw106->L494D, O, ZL495մէջL494->L495majorityWord229միջաւրէիL494->Word229JerWord230աւրէի,L495->Word230majorityL496ևWord229->L496JerWord230->L496majorityL497ամենայնL496->L497majorityw109աստեղքL497->w109B, D, H, I, J, L, W, Zw110աստեղքընL497->w110Fw108աստեղղքնL497->w108VL498աստեղքնL497->L498A, C, E, G, Jer, K, O, X, YL499առw109->L499B, D, H, I, J, L, W, Zw110->L499Fw108->L499VL498->L499A, C, E, G, Jer, K, O, X, YL500հասարակL499->L500majorityw111էրևէինL500->w111LWord232երևէինL500->Word232majorityw112որպէսw111->w112Lw113իw112->w113Lw114մէջw113->w114LWord231գիշերիw114->Word231Lw115ևWord231->w115Lw116ամենայնw115->w116Lw117աստեղքw116->w117Lw118առw117->w118Lw119հասարակw118->w119Lw119->Word232LL501որպէսWord232->L501majorityL502իL501->L502majorityL503մէջL502->L503majorityWord233գիշերի,L503->Word233majorityw120ԵւWord233->w120JerL504ևWord233->L504majorityL505սաստկացաւw120->L505JerL504->L505majorityWord234խաւարնL505->Word234majorityWord235խաւարնWord234->Word235OL506ևWord234->L506majorityw121գուշակէրWord235->w121Ow122իw121->w122Ow123վերայw122->w123Ow124տաննw123->w124OWord236հայոցw124->Word236OWord236->L506OWord237մութննL506->Word237FWord239մութն.L506->Word239majorityL507ևWord237->L507FWord239->L507majorityw125գոջեացL507->w125H, LL508գոչեացL507->L508majorityL509առw125->L509H, LL508->L509majorityL510հասարակL509->L510majorityL511ամենայնL510->L511majorityWord240արարածք,L511->Word240majorityw126արարածսL511->w126F, XL512ևWord240->L512majorityw126->L512F, Xw127հընչեցինL512->w127A, C, E, G, XL513հնչեցինL512->L513majorityL514ամենայնw127->L514A, C, E, G, XL513->L514majorityw128լերիննքL514->w128Fw129արանքL514->w129BL515լերինքL514->L515majorityL516ևw128->L516Fw129->L516BL515->L516majorityWord241բլուրք,L516->Word241majorityw130բըլուրքL516->w130BWord242դողացL516->Word242XL517ևWord241->L517majorityw130->L517BL517->Word242majorityL518սասանելովWord242->L518majorityw131բլուրքWord242->w131XWord243լերինքL518->Word243majorityw132սասանեցանw131->w132Xw132->Word243XL519ևWord243->L519majorityw133բլուրքL519->w133LL520ամենայնL519->L520majorityw134ևw133->w134Lw134->L520LWord244ապառաժք,L520->Word244majorityWord245ծառքL520->Word245KL521ևWord244->L521majorityL522երերալովWord244->L522XWord245->L521KL521->L522majorityWord246երէրալովL521->Word246FL523ծփայրL522->L523majorityWord246->L523FL524համատարածL523->L524majorityw135համատարածքL523->w135F, V, X, YL525մեծL524->L525A, B, C, E, G, Jer, K, OL526ծովնL524->L526D, H, I, J, L, W, Zw135->L525F, V, X, YL525->L526majorityWord247ովկիանոս,L526->Word247majorityw136ՈվկիանոսL526->w136JerL527ևWord247->L527majorityw136->L527Jerw138սուքL527->w138D, I, J, W, Zw137սուգքL527->w137FL528սուգL527->L528majorityWord248առեալw138->Word248D, I, J, W, Zw137->Word248FL528->Word248majorityWord249լայրWord248->Word249majorityw139լգայրWord248->w139Fw140ամենայնWord249->w140W, YL529զամենայնWord249->L529majorityw139->L529FL530որդիսw140->L530W, YL529->L530majorityWord250մարդկան։L530->Word250majorityL531ԵւWord250->L531majorityw141ևWord250->w141K, V, YL532եղևL531->L532majorityw141->L532V, YL533իw141->L533KL532->L533majorityw143տեսանելնL533->w143D, K, O, W, Zw142տեսանելովնL533->w142H, I, J, LL534տեսանելL533->L534A, B, C, E, F, G, Jer, V, X, YWord251զայսw143->Word251D, K, O, W, Zw142->Word251H, I, J, LL534->Word251A, B, C, E, F, G, Jer, V, X, YL535ամենայնWord251->L535majorityw146մարդոցL535->w146FL536որդւոցL535->L536A, C, E, G, Jer, K, Lw145որդոցL535->w145B, D, I, J, O, V, W, X, Y, Zw144յորդւոցL535->w144HWord252մարդկան,w146->Word252FL536->Word252A, C, E, G, Jer, K, Lw145->Word252B, D, I, J, O, V, W, X, Y, Zw144->Word252Hw155ահայWord252->w155BL537ահաբեկեալWord252->L537majorityw147ԵւWord252->w147Lw157յահաբեկեալWord252->w157Hw156բեկեալw155->w156BWord253լինէինL537->Word253majorityL538յերկիւղէնL537->L538Kw148եղևw147->w148Lw149իw148->w149Lw156->Word253Bw150տեսանելովնw149->w150Lw151զայսw150->w151Lw152ամենայնw151->w152Lw153որդւոցw152->w153Lw154մարդկանw153->w154Lw154->w157Lw157->Word253H, LWord253->L538A, B, C, E, G, H, Jer, L, V, X, Yw158յերկեղէնWord253->w158D, F, I, J, O, W, Zw160ևL538->w160H, Lw159լինէինL538->w159KL539որպէսL538->L539A, B, C, E, G, Jer, V, X, Yw158->L539D, F, I, J, O, W, Zw161իw160->w161H, Lw159->L539Kw162յահէնw161->w162H, Lw162->L539H, LWord255զմեռեալ։L539->Word255H, LWord254մեռեալL539->Word254majorityWord256ՅայնժամWord255->Word256H, Lw163յայնժամWord254->w163KWord254->Word256majorityWord257լայրw163->Word257KWord256->Word257majorityL540որդիWord257->L540majorityL541առL540->L541majorityL542հայրL540->L542BL541->L542majorityWord258իւր,L542->Word258majorityL543ևWord258->L543majorityWord259լայրL543->Word259majorityw164լայըL543->w164BL544հայրWord259->L544majorityw164->L544BL545իL544->L545majorityL546վերայL545->L546majorityWord265որդւոցL546->Word265A, C, E, G, Jer, Kw166որդոյցL546->w166Dw168յորդւոյL546->w168H, Lw165որդոյL546->w165Fw167որդոցL546->w167B, I, J, O, V, W, Y, ZWord264իւրոյL546->Word264XWord263իւրոց.Word265->Word263E, G, Jer, KWord266տղայքWord265->Word266A, Cw166->Word263Dw168->Word264H, Lw165->Word264Fw167->Word263I, J, O, V, W, Y, Zw167->Word266BWord267տղայնWord264->Word267Xw169տղայWord264->w169H, Lw172տըղքայնWord264->w172Fw170ՏղայքնWord263->w170Kw171տղայքնWord263->w171I, J, O, V, W, Y, ZWord263->Word266D, E, G, JerL547զարհուրեալքw170->L547Kw173զարհուրեալWord267->w173Xw171->L547Ow171->w173I, J, V, W, Y, ZWord266->L547A, C, E, GWord266->w173B, D, Jerw169->L547Hw169->w173Lw172->w173FL548իL547->L548A, C, E, G, H, K, Ow173->L548majorityWord268յահէնL548->Word268majorityw174իWord268->w174DL549անկանէինWord268->L549majorityw175յահէնw174->w175Dw175->L549DL550իL549->L550majorityL551գիրկսL550->L551majorityWord273մարցնL551->Word273KWord269ծնաւղացնL551->Word269majorityWord270ծնողացն.L551->Word270F, O, W, X, Y, ZWord275մայրքնWord273->Word275KL552մարքնWord269->L552A, B, C, E, GWord269->Word275D, H, I, J, Jer, L, VWord270->L552O, WWord270->Word275F, X, Yw176ՄայրքնWord270->w176Zw178աղետեալL552->w178A, B, C, E, G, OL553աղէտեալL552->L553Ww177աղեդեալWord275->w177F, XWord275->w178Jer, K, V, YWord275->L553D, H, I, J, Lw176->L553ZL554սաստիկw177->L554F, Xw178->L554A, B, C, E, G, Jer, K, O, V, YL553->L554D, H, I, J, L, W, Zw179արմամբL554->w179XL555վառմամբL554->L555A, C, E, GWord276այրմամբL554->Word276majorityL556իբրևw179->L556XL555->L556A, C, E, GWord276->L556majorityw180հրհրովL556->w180YWord277հրով,L556->Word277majorityL557լայինw180->L557Yw181լաինWord277->w181WWord277->L557majorityw183տղայսw181->w183WL558զտղայսL557->L558majorityw182ըզտղայսL557->w182IWord278իւրեանց.L558->Word278majorityWord279իւեանցL558->Word279Ow183->Word278Ww182->Word278Iw184ԵւWord278->w184JerL559ևWord278->L559majorityWord279->L559OWord280այսպէսw184->Word280JerL559->Word280majorityw185ահայWord280->w185FL560ահաբեկեալWord280->L560majorityw186բեկեալw185->w186FL561կայինL560->L561A, C, D, E, G, H, I, J, L, W, Zw188կաինL560->w188Ow187կայրL560->w187B, Jer, K, V, X, YL562ամենայնL561->L562A, C, D, E, G, H, I, J, L, W, Zw186->w187Fw188->L562Ow187->L562B, F, Jer, K, V, X, YWord281արարածք,L562->Word281majorityL563ևWord281->L563majorityw189յերկեղէնL563->w189I, J, O, W, Zw192յերկիղէնL563->w192BL564յերկիւղէնL563->L564A, C, D, E, G, H, Jer, L, Yw191երկեղէնL563->w191Fw190երկիւղէնL563->w190K, V, XWord282պաշարեալw189->Word282I, J, O, W, Zw192->Word282BL564->Word282A, C, D, E, G, H, Jer, L, Yw191->Word282Fw193պշուցեալw190->w193Kw190->Word282V, XWord283կայինw193->Word283KWord282->Word283majorityWord284կաինWord282->Word284WL565ևWord283->L565majorityWord284->L565Ww195զելսL565->w195Kw194յելսL565->w194D, HL566ելսL565->L566majorityL567իրացնw195->L567Kw194->L567D, Hw196իւրացնL566->w196FL566->L567majorityWord285ոչw196->Word285FL567->Word285majorityw197գըտանէինWord285->w197XWord286գտանէին.Word285->Word286majorityL568ընդw197->L568XWord286->L568majorityw198սոսկալինL568->w198JL569սոսկալիL568->L569majorityWord287նշաննw198->Word287Jw202նշանL569->w202YL569->Word287majorityw199իրացնL569->w199Lw201նշանինL569->w201WL570զարհուրեալw202->L570YWord287->L570majorityw200ևw199->w200Lw200->w201Lw201->L570L, WWord289հիանաինL570->Word289O, WWord288հիանայինL570->Word288majorityL571ևWord289->L571O, WWord288->L571majorityL572ահաբեկեալL571->L572majorityw203յահաբեկեալL571->w203H, Lw204ահայբեկեալL571->w204Jw206կաL572->w206Bw205կաինL572->w205WL573կայինL572->L573majorityw203->L573H, Lw204->L573JL574առw206->L574Bw205->L574WL573->L574majorityWord291հասարակ։L574->Word291majorityWord292ՅայնժամWord291->Word292majorityL575տէրWord292->L575majorityw207ՏէրWord292->w207Jerw208պետըրոսL575->w208Jw210պետրոսնL575->w210KWord293պետրոսL575->Word293majorityw209Պետրոսw207->w209JerL576հայրապետնw208->L576JWord294հայոցw210->Word294KWord293->L576majorityw212վարդապետնWord293->w212C, E, Gw211հայրապետընWord293->w211Fw209->L576JerL576->Word294majorityw213ՀայոցL576->w213JerWord295հաոցL576->Word295Ww212->Word294C, E, Gw211->Word294FWord296հայրապետնWord294->Word296KL577ևWord294->L577majorityw213->L577JerWord295->L577WWord296->L577KL578թագաւորնL577->L578majorityw215ՅովհաննէսL578->w215JerWord297յովաննէսL578->Word297D, F, I, J, O, V, W, Zw217յովանէսL578->w217Bw214յաւհաննէսL578->w214HWord298յոհաննէսL578->Word298K, Lw216յովհանէսL578->w216A, C, E, GWord299յովհաննէսL578->Word299X, YL579յուղարկեալw215->L579Jerw221ուղարկեալWord297->w221Iw220յղարկեալWord297->w220Ow219յղարկեալնWord297->w219FWord297->L579D, J, V, W, Zw217->L579Bw214->L579Hw218ուղարկեցինWord298->w218KWord298->L579Lw216->L579A, C, E, GWord299->L579Yw222յողարկեալնWord299->w222Xw223արքw221->w223IL580առսw218->L580Kw220->w223Ow219->w223FL579->w223majorityw222->w223XL581փառաւորսL580->L581Kw224փառաւորw223->w224XWord300փառաւորքw223->Word300majorityL582առw224->L582XWord300->L582majorityL581->L582KL583սուրբL582->L583majorityw226հայրապետնL583->w226D, I, J, Jer, V, W, Y, ZL584վարդապետնL583->L584A, B, C, E, F, G, H, K, L, Xw225հհայրապետնL583->w225Ow227Հայոցw226->w227JerWord301հայոցw226->Word301D, I, J, V, Zw228հաոցw226->w228WWord303յովհաննէս,w226->Word303Yw229յաւհաննէսL584->w229LL584->Word301A, B, C, E, F, G, K, XWord305յոհաննէսL584->Word305Hw225->Word301OWord302Յոհաննէսw227->Word302JerL585որw229->L585LWord301->Word305D, F, I, J, K, O, VWord301->Word303XWord304յովաննէսWord301->Word304Zw230յաւհանէսWord301->w230A, C, E, Gw231յովհանէսWord301->w231Bw232յոհանէսw228->w232WWord305->L585D, F, H, I, J, K, O, VWord303->L585X, YWord304->L585Zw230->L585A, C, E, Gw232->L585Ww233զորWord302->w233Jerw231->L585Bw234կոզեռնL585->w234KL586կոչէինL585->L586majorityw233->L586Jerw234->L586KWord307կոզեռն,L586->Word307majorityWord308վասնL586->Word308KWord307->Word308majorityL587զիWord307->L587A, C, E, G, JerWord308->L587majorityL588իL587->L588majorityw235նըմանէL588->w235BL589նմանէL588->L589majorityL590գիտասցենw235->L590Bw236գիտասցինL589->w236XL589->L590majorityL591զմեկնութիւնw236->L591XL590->L591majorityw237զմեկնութիւննL590->w237I, Jw238ըզմեկնութիւնL590->w238HL592մեծL591->L592majorityw237->L592I, Jw238->L592HWord311նշանին,L592->Word311majorityWord310նշանիL592->Word310H, LL593զիWord311->L593majorityWord310->L593H, LWord312էրL593->Word312majorityL594այրWord312->L594majorityL595սուրբWord312->L595K, V, YL594->L595majorityL596ևL595->L596majorityWord313սքանչելիL596->Word313majorityw239զսքանչելիL596->w239I, JWord314ճգնութեամբWord313->Word314majorityw239->Word314I, JWord315զարդարեալ,Word314->Word315majorityL597ևWord315->L597majorityL598մեկնիչL597->L598majorityL599հինL598->L599majorityL600ևL599->L600majorityL601նորL600->L601majorityw241կըտակարանացնL601->w241D, XL602կտակարանացնL601->L602majorityw240ԿտակարանացնL601->w240JerWord316աստուծոյ,w241->Word316D, XL602->Word316majorityWord317Աստուծոյw240->Word317JerL603լցեալWord317->L603JerWord316->L603majorityw242վարդապետնL603->w242XL604վարդապետականL603->L604majorityWord318շնորհաւք։w242->Word318XL604->Word318majorityL605ԻսկWord318->L605majorityw243իսկWord318->w243B, O, Xw244որL605->w244YL606որքL605->L606majorityw243->L606B, O, XL607առաքեցանw244->L607Yw245առաքեացնL606->w245LL606->L607majorityL608առw245->L608LL607->L608majorityL609վարդապետնL608->L609majorityw246վարդավեետնL608->w246BWord320ՀայոցL608->Word320JerWord319հայոց՝L608->Word319K, V, Yw247հաոցL609->w247WL609->Word319majorityw246->Word319Bw248վարդապետնWord320->w248JerL610գրիգորw247->L610Ww253գըրիգորWord319->w253BWord319->w248K, V, YWord319->L610majorityw255մակիտտրոցնw253->w255Bw252Գրիգորw248->w252Jerw250ենw248->w250Kw248->L610V, YL611որդինw255->L611Bw254Մագիստրոսնw252->w254JerWord321այսոքիկw250->Word321KWord323մագիրստրոսնL610->Word323Dw256մագիիստրոսնL610->w256OWord324մագիստըրոսնL610->Word324FWord322մագիստրոսնL610->Word322majorityw254->L611JerWord323->L611Dw256->L611OWord324->L611Fw251գրիգիրWord321->w251Kw251->Word322KWord322->L611majorityWord325վասակաL611->Word325B, H, L, V, WWord326վասակայL611->Word326majorityw257ՎասակայL611->w257JerL612ևWord325->L612B, H, L, V, WWord326->L612majorityw257->L612Jerw260հայկազնեանL612->w260H, LL613հայկազնL612->L613B, E, F, G, Jer, K, V, X, Yw261հակազանL612->w261Ww258հայկազնինL612->w258Aw259հայկազանL612->w259C, D, I, J, O, ZL614մեծնw260->L614H, LL613->L614B, E, F, G, Jer, K, V, X, Yw261->L614Ww258->L614Aw259->L614C, J, O, Zw262մեծսw259->w262Iw263մեծինw259->w263DWord327սարգիսL614->Word327majorityw264ՍարգիսL614->w264Jerw262->Word327Iw263->Word327DL615ևWord327->L615majorityw264->L615Jerw265այլL615->w265F, W, XL616այլքL615->L616majorityWord328ոմանքw265->Word328F, W, XL616->Word328majorityw266ումանքL616->w266Bw267յազատացնWord328->w267H, LWord329ազատացWord328->Word329K, V, YL617յազատացWord328->L617majorityw266->L617BL618տաննw267->L618H, LWord329->L618K, V, YL617->L618majorityw268ՀայոցL618->w268JerWord330հայոցL618->Word330majorityWord331հաոցL618->Word331WL619ևw268->L619JerWord330->L619majorityWord331->L619WL620այլքL619->L620A, C, E, G, Jer, K, V, Yw269այլL619->w269B, D, F, H, I, J, L, O, W, X, ZL621իL620->L621A, C, E, G, Jer, K, V, Yw269->L621B, D, F, H, I, J, L, O, W, X, ZWord332քահանայիցն,L621->Word332majorityWord333քահանաիցնL621->Word333OL622զիWord332->L622majorityWord333->L622Ow273զերկրորդեալնL622->w273majorityw270զերրորդեալնL622->w270Zw272երկրորդեալնL622->w272C, Ew271երկրորդելնL622->w271KL623զերկրորդելնL622->L623A, Gw274զերկրորդեալL622->w274Bw275յահաւորw273->w275H, LL624ահաւորw273->L624D, F, I, J, Jer, O, V, W, X, Yw270->L624Zw272->L624C, Ew271->L624KL623->L624A, Gw274->L624BL625նշանինw275->L625H, Lw276նշաննL624->w276XL624->L625majorityWord334գիտասցեն։w276->Word334XL625->Word334majorityw277ԵՒWord334->w277JWord335ԵւWord334->Word335majorityWord336եղևw277->Word336JWord335->Word336majorityL626իբրևWord336->L626majorityw278գընացինL626->w278F, JL627գնացինL626->L627majorityL628առw278->L628F, JL627->L628majorityL629վարդապետնL628->L629majorityw279հայրապետնL628->w279DWord337հայոց,L629->Word337majorityWord338ՀայոցL629->Word338Jerw280հաոցL629->w280Ww279->Word337DL630գտանէինWord337->L630majorityw281ևWord337->w281KWord338->L630Jerw280->L630WWord340զնաL630->Word340majorityWord339զնայL630->Word339D, F, J, O, Yw282գտանw281->w282KL631զիWord340->L631majorityw282->Word339KWord339->L631D, F, J, K, O, Yw283անկեալL631->w283KL632դարձեալL631->L632majorityWord341կայրw283->Word341Kw284կարL632->w284BL632->Word341majorityL633իw284->L633BWord341->L633majorityWord342երեսքWord341->Word342H, Lw286գետնիL633->w286Kw288գետնինL633->w288F, XL634գետիննL633->L634majorityw286->Word342Kw288->Word342F, XL634->Word342majorityL635իWord342->L635majorityWord343վայրL635->Word343majorityw292ևWord343->w292Kw289եխոնWord343->w289FL636իWord343->L636majorityL637խորWord343->L637BWord346տրտմութեան,Word343->Word346Xw292->L636Kw289->Word346FL636->L637majorityw296խոնL636->w296Vw291խոհL636->w291EWord344տրտմութեամբL637->Word344D, H, I, J, L, W, ZWord345տրտմութենէնL637->Word345KL637->Word346A, B, C, G, Jer, O, Yw296->Word346Vw291->Word346EL638ևWord344->L638D, H, I, J, L, W, ZL639թացեալWord345->L639KWord346->L638A, B, C, E, F, G, Jer, O, V, X, YL638->L639majorityL640լինէրL639->L640majorityw298էրL639->w298KWord347արտասուաւքL640->Word347majorityw299արտասաւքL640->w299Iw298->Word347KWord348զգետինն.Word347->Word348majorityWord352հառաչանացնWord347->Word352Lw299->Word348IL641ևWord348->L641majorityL642իWord348->L642WL641->L642majorityL643սաստկութենէL642->L643majorityWord349լալոյնL643->Word349majorityL644ևWord349->L644majorityL645իL644->L645majorityL646դառնL645->L646majorityw300հառաչանցնL646->w300WL646->Word352D, H, I, J, O, ZWord353հառաչանացL646->Word353A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YL647որw300->L647WWord352->L647D, H, I, J, L, O, ZWord353->L647A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YL648ելանէրL647->L648majorityL649իL648->L649majorityw301բերանոL649->w301O, WL650բերանոյL649->L650majorityWord354նորա,w301->Word354O, WWord355նորինL650->Word355A, C, E, G, IL650->Word354majorityWord357ոչWord355->Word357A, C, E, G, IWord354->Word357majorityWord358ոքWord357->Word358majorityL651իշխէրWord358->L651majorityw302իշխեացWord358->w302H, LL652ինչL651->L652majorityw302->L652H, LL653հարցանելL652->L653majorityw303հարցանէլL652->w303YWord359ցնա,L653->Word359B, Jer, K, V, XWord360զնաL653->Word360I, W, ZWord361ցնայL653->Word361A, C, E, F, G, OWord362նմաL653->Word362H, LWord363զնայL653->Word363D, Jw303->Word359YL654վասնWord359->L654B, Jer, V, X, YL655զիWord359->L655KWord360->L654I, W, ZWord361->L654A, C, E, F, G, OWord362->L654H, LWord363->L654D, JL654->L655majorityL656տեսանէինL655->L656majorityw304զնայL656->w304D, F, ZL657զնաL656->L657majorityL658իL656->L658H, Lw304->L658D, F, ZL657->L658majorityL659խորինL657->L659KL658->L659majorityw306սուքսL659->w306Bw305սուգքսL659->w305I, JWord365սուգսL659->Word365majorityL660ևw306->L660Bw305->L660I, JWord365->L660majorityw307ահագինL660->w307majorityL661յահագինL660->L661A, B, C, E, G, JerWord366տրտմութիւնսw307->Word366D, H, I, J, K, L, O, W, X, ZL662տրտմութեանս,w307->L662F, V, YL661->Word366A, B, C, E, GWord367տրտմութեան,L661->Word367JerL663ևWord366->L663majorityWord367->L663JerL662->L663F, V, YL664անդադարL663->L664majorityL665հեղոյրL664->L665majorityWord370զարտասուսնL665->Word370majorityWord368զարտասունL665->Word368I, JWord369զարտասունսL665->Word369Bw308զարտասուքնL665->w308H, LWord371զարտասուսL665->Word371KL666ևWord370->L666majorityWord368->L666I, JWord369->L666Bw308->L666H, LWord371->L666KWord372կոծէրL666->Word372majorityw310զըկուրծսWord372->w310JL667զկուրծսWord372->L667D, F, I, V, W, X, Y, ZWord373զկուրծսնWord372->Word373A, B, C, E, G, H, Jer, K, Lw309զկուծսWord372->w309OWord374իւր.w310->Word374JL667->Word374D, F, I, V, W, X, Y, ZWord373->Word374A, B, C, E, G, H, Jer, Lw315ԱյլWord373->w315Kw309->Word374Ow313ԵւWord374->w313JerL668ևWord374->L668majorityL670նստանw315->L670KL669յայնժամw313->L669Jerw312յանժամL668->w312WL668->L669majorityw312->L670WL669->L670majorityL671իշխանքնL670->L671majorityw316ՀայոցL671->w316Jerw317հաոցL671->w317Ww318հայցL671->w318BL672հայոցL671->L672majorityL673մերձw316->L673Jerw317->L673Ww318->L673BL672->L673majorityL674առL673->L674majorityWord375վարդապետինL674->Word375majorityL675վարդապետնL674->L675A, B, C, E, G, K, Lw319ՅոհաննէսիWord375->w319JerWord379յոհանիսիWord375->Word379DWord378յոհաննիսիWord375->Word378F, I, J, O, V, W, ZWord380յաւհանիսիWord375->Word380Hw321յովհաննիսիWord375->w321Yw320յովանիսիWord375->w320XL675->Word379BWord377յովհանէսL675->Word377A, C, E, GWord376յաւհաննէսL675->Word376KL675->Word380LWord381մեծիw319->Word381JerL677ևWord379->L677B, DWord377->L677A, C, E, GWord376->L677KWord378->Word381VWord378->L677F, I, J, O, W, ZWord380->L677H, Lw321->Word381Yw320->L677XWord381->L677Jer, V, Yw323վեցL677->w323YWord382զմեծL677->Word382F, XL678զվեցL677->L678majorityL679ժամw323->L679Yw322ևWord382->w322F, Xw322->L678F, Xw324ժամաւնL678->w324Xw325ժամուL678->w325A, C, E, GL678->L679majorityw326աւրնw324->w326XWord383աւուրնw325->Word383A, C, E, GL679->Word383majorityWord384ոչինչWord383->Word384majorityw326->Word384XL680համարձակեցանWord384->L680majorityw327համարձեկեցանWord384->w327BWord385խաւսելL680->Word385majorityw327->Word385BL681ևWord385->L681majorityw328վարցանելL681->w328BWord386հարցանելL681->Word386majorityWord387վասնw328->Word387BWord386->Word387majorityw329յահաւորWord387->w329HL682ահաւորWord387->L682majorityWord389նշանին,w329->Word389HL682->Word389majorityWord388իշխանինL682->Word388IL683ևWord389->L683majorityWord388->L683Iw330լաինL683->w330Ww331կայինL683->w331XL684լայինL683->L684majorityL685առw330->L685Ww331->L685XL684->L685majorityL686հասարակL685->L686majorityL687ամենայնL686->L687majorityL688եկեալքնL687->L688majorityw332եկեալնL687->w332D, H, I, J, L, W, ZL689առL688->L689majorityw332->L689D, H, I, J, L, W, ZWord390նա։L689->Word390B, D, F, H, I, Jer, L, V, WWord391նայL689->Word391A, C, E, G, J, K, O, X, Y, ZWord392ՅայնժամWord390->Word392B, D, F, H, I, Jer, L, V, WWord391->Word392A, C, E, G, J, K, O, X, Y, ZL690իբրևWord392->L690majorityL691ետեսWord392->L691F, XL690->L691majorityw334իբրևL691->w334F, XL692վարդապետնL691->L692majorityw334->L692F, Xw336հաոցL692->w336WWord393հայոցL692->Word393majorityw335ՀայոցL692->w335JerWord394զողբումնL692->Word394Xw336->Word394WWord393->Word394majorityw335->Word394Jerw337հայոցWord394->w337XL693ամենայնWord394->L693majorityw337->L693XWord396եկեղեցոյնL693->Word396F, XWord395եկելոցն,L693->Word395majorityL694բացեալWord396->L694F, Xw338ԲացեալWord395->w338BWord395->L694majorityL695զբերաննw338->L695Bw339զբերանL694->w339Jer, XL694->L695majorityWord397իւրw339->Word397Jer, XL695->Word397majorityw340ըսկսաւWord397->w340A, C, E, GL696սկսաւWord397->L696majorityL697խաւսելw340->L697A, C, E, GL696->L697majorityWord398հառաչանաւքL697->Word398majorityL698ևWord398->L698majorityL699բազումL698->L699majorityWord400արտասուքL699->Word400WWord399արտասուաւք,L699->Word399majorityL700ևWord400->L700WWord399->L700majorityw343սկըսաւL700->w343FL701սկսաւL700->L701majorityw341սկաւL700->w341Yw342սկսանL700->w342H, LL702լալw343->L702FL701->L702majorityw341->L702Yw342->L702H, LL703զամենայնL702->L703majorityw344ազգաL703->w344Fw345ազգL703->w345XWord401ազգսL703->Word401majorityWord404հաւատացելոցw344->Word404Fw345->Word404XWord401->Word404A, B, C, E, G, Jer, K, V, YWord403հաւատացելոցն,Word401->Word403D, H, I, J, L, W, ZWord402հաւատացWord401->Word402Ow346լալWord404->w346BL704լայրWord404->L704A, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YWord403->w346I, J, W, ZWord403->L704D, H, LWord402->L704OL705ևw346->L705B, I, J, W, ZL704->L705majorityw347ըզկարգL705->w347JerL706զկարգL705->L706majorityWord407քահանայական,w347->Word407JerL706->Word407A, B, C, E, F, G, K, V, X, YWord409քահանականութեանL706->Word409OWord406քահանայականութեանL706->Word406I, J, W, ZWord405քահանայութեաննL706->Word405H, LWord408քահանայինութեանL706->Word408DL707ևWord407->L707A, B, C, E, F, G, Jer, K, V, X, YWord409->L707OWord406->L707I, J, W, ZWord405->L707H, LWord408->L707DL708զեղծումնL707->L708majorityWord410սրբութեանL708->Word410majorityw349սըրբութեանL708->w349Fw348սըրբութեանցL708->w348XWord411սրբոյWord410->Word411majorityw350սրբոցWord410->w350Jer, V, Yw349->w350